اولانزاپین چیست و برای چه بیماری‌هایی تجویز می‌شود؟ آیا باعث چاقی می‌شود؟ دوز مناسب آن چقدر است و مهم‌ترین عوارض اولانزاپین چیست؟
اولانزاپین یکی از داروهای ضدروان‌پریشی نسل دوم است که سال‌هاست در درمان برخی اختلالات جدی روانپزشکی استفاده می‌شود. برخلاف تصوری که گاهی در میان بیماران وجود دارد، تجویز اولانزاپین الزاماً به این معنا نیست که فرد «روان‌پریش» است؛ اما از طرف دیگر، نباید هر تجویزی از اولانزاپین را به معنای مناسب بودن آن برای اضطراب، وسواس یا افسردگی دانست.
اولانزاپین در درجه اول برای اسکیزوفرنی و مانیا یا اپیزودهای مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول کاربرد دارد و در درمان نگهدارنده دوقطبی نیز استفاده می‌شود. همچنین ترکیب اولانزاپین و فلوکستین برای برخی موارد افسردگی دوقطبی و افسردگی مقاوم به درمان اندیکاسیون دارد.
اولانزاپین چگونه اثر می‌کند؟
توضیح قدیمی و ساده‌شده‌ای که می‌گوید «اولانزاپین با کم کردن دوپامین مغز را آرام می‌کند» دقیق نیست.
اولانزاپین روی چندین سیستم انتقال‌دهنده عصبی اثر می‌گذارد و از جمله با مهار گیرنده‌های دوپامین D2 و سروتونین ۵-HT2A، فعالیت برخی مدارهای عصبی مرتبط با روان‌پریشی، خلق و رفتار را تعدیل می‌کند.
به همین دلیل اثر آن فقط به «کاهش دوپامین» محدود نمی‌شود.
اولانزاپین بیشتر برای چه بیماری‌هایی استفاده می‌شود؟
۱. اسکیزوفرنی
یکی از کاربردهای اصلی اولانزاپین درمان اسکیزوفرنی است؛ به‌ویژه برای علائمی مانند توهم، هذیان، آشفتگی و برخی اختلالات شدید در سازمان‌دهی فکر.
درمان معمولاً با دوز مشخصی آغاز می‌شود و بر اساس پاسخ درمانی و عوارض تنظیم می‌شود.
۲. مانیا در اختلال دوقطبی
اولانزاپین از داروهای مؤثر در درمان اپیزودهای مانیا یا مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول است و در برخی بیماران برای درمان نگهدارنده نیز استفاده می‌شود.
در مواردی نیز همراه با داروهایی مانند لیتیوم یا والپروات تجویز می‌شود.
۳. افسردگی مقاوم به درمان
اینجا یک نکته مهم وجود دارد که در نسخه قدیمی این مقاله نیاز به اصلاح داشت:
اولانزاپین به‌تنهایی داروی استاندارد برای افسردگی مقاوم به درمان نیست.
ترکیب اولانزاپین + فلوکستین برای بزرگسالانی که به درمان‌های مناسب ضدافسردگی پاسخ کافی نداده‌اند، کاربرد دارد. همچنین این ترکیب برای اپیزودهای افسردگی مرتبط با دوقطبی نوع اول نیز استفاده می‌شود.
بنابراین اگر پزشکی اولانزاپین را در فرد مبتلا به افسردگی تجویز کند، باید دید با چه هدفی و در چه ترکیبی آن را تجویز کرده است.
۴. اضطراب و وسواس
اولانزاپین داروی اصلی درمان اضطراب یا وسواس فکری ـ عملی نیست.
با این حال، روانپزشک ممکن است در بعضی شرایط خاص و به صورت کمکی و خارج از اندیکاسیون اصلی از یک داروی ضدروان‌پریشی استفاده کند؛ برای مثال وقتی علائم شدید، پیچیده یا مقاوم به درمان‌های معمول وجود دارد.
بنابراین نباید اولانزاپین را در کنار داروهای اختصاصی اضطراب و وسواس، یک درمان معمول و خط اول دانست.
۵. بی‌اشتهایی عصبی
اولانزاپین گاهی به صورت کمکی در برخی بیماران مبتلا به بی‌اشتهایی عصبی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ به‌خصوص در شرایطی که افزایش وزن و کاهش اشتغال ذهنی بیمار با غذا و وزن هدف درمان باشد.
اما درمان اصلی بی‌اشتهایی عصبی همچنان بر بازگرداندن وضعیت تغذیه‌ای، رواندرمانی تخصصی و مراقبت چندرشته‌ای استوار است. بنابراین نباید اولانزاپین را درمان اصلی این بیماری معرفی کرد.
دوز اولانزاپین چقدر است؟
دوز اولانزاپین به تشخیص، سن، وضعیت جسمی، حساسیت فرد به دارو و داروهای هم‌زمان بستگی دارد.
در بزرگسالان مبتلا به اسکیزوفرنی، دوز شروع معمول طبق برچسب دارویی می‌تواند ۵ تا ۱۰ میلیگرم یک بار در روز باشد و دوز هدف معمول ۱۰ میلیگرم در روز است.
در مانیا، دوز شروع بزرگسالان معمولاً ۱۰ یا ۱۵ میلیگرم در روز است و در صورت استفاده همراه با لیتیوم یا والپروات، دوز شروع معمول ۱۰ میلیگرم است. در ترکیب با فلوکستین نیز دوز آغازین متفاوت است.
این اعداد برای اطلاع عمومی هستند و به هیچ عنوان به معنای توصیه به شروع یا تغییر دوز توسط بیمار نیستند.
آیا اولانزاپین باعث چاقی می‌شود؟
بله؛ افزایش وزن یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف اولانزاپین است.
اولانزاپین در مقایسه با بسیاری از داروهای ضدروان‌پریشی می‌تواند اشتها و وزن را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و با افزایش قند خون و چربی‌های خون همراه باشد.
بنابراین مسئله فقط «چاق شدن» نیست. در بعضی افراد، درمان می‌تواند با افزایش خطر اختلال قند خون، دیابت و مشکلات متابولیک همراه شود.
به همین دلیل، وزن و وضعیت متابولیک بیمار باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد. این موضوع در نوجوانان اهمیت بیشتری دارد، زیرا احتمال افزایش وزن و اختلال چربی خون در آنها بیشتر گزارش شده است.
مهم‌ترین عوارض اولانزاپین
عوارض احتمالی بسته به فرد و دوز مصرفی متفاوت است، اما مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
– خواب‌آلودگی و احساس سنگینی
– افزایش اشتها
– افزایش وزن
– خشکی دهان
– یبوست
– سرگیجه و افت فشار هنگام تغییر وضعیت
– خستگی
– بی‌قراری در برخی افراد
– افزایش قند خون
– افزایش چربی خون
– اختلالات قاعدگی یا افزایش پرولاکتین در برخی افراد
– اختلالات حرکتی مانند پارکینسونیسم، آکاتیزی یا در مصرف طولانی‌مدت، دیسکینزی دیررس
عوارض شدید و نادر نیز وجود دارند؛ از جمله سندرم نورولپتیک بدخیم، تشنج، برخی واکنش‌های شدید حساسیتی و اختلالات خونی. بنابراین در صورت بروز علائم غیرمعمول و شدید، ارزیابی پزشکی ضروری است.
آیا اولانزاپین قند خون را بالا می‌برد؟
این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که هنگام تجویز اولانزاپین باید در نظر گرفته شود.
در فردی که از قبل چاقی، دیابت، پیش‌دیابت، چربی خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماری‌های متابولیک دارد، پزشک باید این خطر را در انتخاب دارو و برنامه پایش در نظر بگیرد.
به همین دلیل، بررسی وزن، فشار خون، قند خون یا HbA1c و چربی‌های خون قبل و در طول درمان اهمیت دارد.
اولانزاپین و خواب‌آلودگی
خواب‌آلودگی از عوارض نسبتاً شایع اولانزاپین است و برای بعضی بیماران ممکن است در روزهای اول شدیدتر باشد.
همین ویژگی گاهی باعث می‌شود بیمار احساس کند «ذهنش آرام‌تر شده»، اما نباید آرام‌شدن ناشی از خواب‌آلودگی را با درمان کامل بیماری یکی دانست.
اگر خواب‌آلودگی شدید باشد، پزشک می‌تواند زمان مصرف یا دوز دارو را بررسی کند.
آیا اولانزاپین پرولاکتین را بالا می‌برد؟
اولانزاپین می‌تواند در برخی افراد باعث افزایش پرولاکتین شود، هرچند افزایش پرولاکتین معمولاً از مشکلات برجسته‌تر آن نسبت به برخی داروهای ضدروان‌پریشی دیگر نیست.
در صورت بروز علائمی مانند اختلال قاعدگی، ترشح شیر، کاهش میل جنسی یا اختلالات جنسی، بررسی این موضوع می‌تواند لازم باشد.
آیا اولانزاپین اعتیادآور است؟
اولانزاپین مانند مواد مخدر یا داروهایی مانند بنزودیازپین‌ها، دارویی با الگوی معمول اعتیاد و وابستگی رفتاری محسوب نمی‌شود.
اما این به معنی آن نیست که می‌توان آن را خودسرانه قطع کرد.
قطع ناگهانی دارو می‌تواند با بیخوابی، بی‌قراری، تهوع، بازگشت علائم و در برخی بیماران افزایش خطر عود بیماری همراه شود. کاهش دوز باید با نظر پزشک و معمولاً به شکل تدریجی انجام شود.
سالمندان مبتلا به دمانس؛ یک هشدار مهم
اولانزاپین برای درمان روان‌پریشی مرتبط با دمانس در سالمندان تأیید نشده است.
داروهای ضدروان‌پریشی در سالمندان مبتلا به روان‌پریشی ناشی از دمانس با افزایش خطر مرگ همراه هستند و خطر حوادث عروق مغزی مانند سکته نیز مطرح است. به همین دلیل این موضوع در برچسب دارویی به صورت هشدار جدی درج شده است.
بنابراین عبارت قدیمی «خطر مینی‌سکته» بهتر است با مفهوم دقیق‌تر حوادث عروق مغزی مانند سکته و TIA جایگزین شود.
اولانزاپین در بارداری و شیردهی
این تصور که «اولانزاپین در بارداری مطلقاً ممنوع است» بیان دقیقی نیست.
در بارداری باید فایده ادامه درمان در برابر خطرات احتمالی برای مادر و جنین سنجیده شود. مصرف داروهای ضدروان‌پریشی در اواخر بارداری نیز می‌تواند با علائم حرکتی یا علائم قطع/سازگاری در نوزاد همراه باشد.
بنابراین تصمیم درباره ادامه یا تغییر دارو در دوران بارداری باید با روانپزشک و متخصص زنان انجام شود و قطع خودسرانه دارو نیز می‌تواند خطرناک باشد.
سیگار و اولانزاپین
یک نکته کمتر شناخته‌شده این است که سیگار می‌تواند متابولیسم اولانزاپین را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین اگر فردی که اولانزاپین مصرف می‌کند، مقدار سیگار کشیدن خود را به شکل قابل توجهی کم کند یا ترک کند، بهتر است پزشک را در جریان بگذارد؛ زیرا ممکن است سطح دارو و در نتیجه عوارض آن تغییر کند.
قبل و هنگام مصرف اولانزاپین چه چیزهایی باید بررسی شود؟
در شروع درمان، بسته به شرایط بیمار، معمولاً توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
– وزن و شاخص توده بدنی
– فشار خون و وضعیت قلبی ـ عروقی
– قند خون یا HbA1c
– چربی خون
– سابقه دیابت و بیماری‌های متابولیک
– عوارض حرکتی
– وضعیت پرولاکتین در صورت وجود علائم
– سایر داروهای مصرفی
– وضعیت تغذیه و فعالیت بدنی
در طول درمان نیز وزن و آزمایش‌های متابولیک باید به صورت دوره‌ای پیگیری شوند.
خوب و بد اولانزاپین چیست؟
اگر بخواهیم بسیار ساده بگوییم، نقطه قوت اولانزاپین اثر درمانی آن در بیماری‌های شدید روانپزشکی، به‌خصوص اسکیزوفرنی و مانیا است؛ نقطه ضعف مهم آن نیز بار متابولیک، افزایش وزن و خواب‌آلودگی است.
بنابراین سؤال درست این نیست که:
«اولانزاپین داروی خوبی است یا بد؟»
سؤال درست این است:
«برای این بیمار، با این تشخیص، این شرایط جسمی و این سابقه درمانی، آیا فایده اولانزاپین از خطرات آن بیشتر است؟»
ممکن است برای یک بیمار، اولانزاپین یکی از مؤثرترین داروهای ممکن باشد و برای بیمار دیگری، به دلیل چاقی، دیابت یا عوارض شدید، انتخاب مناسبی نباشد.
به همین دلیل، اولانزاپین دارویی نیست که بتوان آن را بر اساس تجربه یک دوست، یک کامنت اینترنتی یا توصیه داروخانه شروع یا قطع کرد.
انتخاب دوز، ترکیب دارویی و مدت درمان باید بر اساس تشخیص و شرایط اختصاصی هر بیمار توسط روانپزشک انجام شود.
سلام آقای دکتر و خسته نباشید
مردی ۴۴ ساله هستم که مدت ۶ ساله زیر نظر روانپزشک روزی ۱۵۰ میلیگرم فلووکسامین و ۵ میلیگرم الانزاپین و ۳۰ میلیگرم پروپرانول مصرف می کنم جدیدا سونوگرافی از کبد گرفتم که نشان داد کبدم چرب گرید ۲ می باشد. خواستم ببینم آیا میتونه علت کبد چربم مربوط به مصرف این داروها باشد.یه سوال دیگه داشتم اینکه من با مصرف این داروها دچار تعریق میشوم در جایی خونده بودم که فلووکسامین میتونه تعریق ایجاد کنه که با خوردن ترازوسین این مشکل حل میشه آیا با خوردن پروپرانول میتونم ترازوسین مصرف کنم و چند میلیگرم در روز مصرف کنم. با تشکر از شما
ترازوسین خیلی قرص بدیه .خیلی بیشتر ازون چیزی که فکر میکنید.عمر رو کوتاه میکنه
نه
کبد چرب به تغذیه و سبک زندگی بستگی داره
سلام اقای دکتر. پسرم ۴ سال و ۸ ماهشه و دکتر تشخیص داد بیش فعالی داره اول قرص رسپریدون براش نوشت با روزی یک چهارم فقط اشتهاش زیاد شد ولی پرخاشگریش تغییری نکرد. بعد قرص رو عوض کرد و یه قرص دیگه داد که دل درد شدید میشد و استفراغ شدید. البته حالت پرخاشگریش خیلی خوب شده بود. بخاطر این عوارض قرصش رو الانزاپین کرد اوایل روزی ۲.۵ مصرف میکرد ولی چون جواب نداد روزی ۵ میلی کرد. الان حدود دوماهه داره این قرص رو میخوره حسابی وزنش بالا رفته و چاق شده. علائم پرخاشگریش تموم نشده ولی خیلی بهتر شده. بنظرتون باید چیکار کنم؟؟
جواب دادم یکبار
سلام و دورود
خواستم بپرسم قرص الانزاپین با پروپرانول تداخل دارویی دارند ؟
هر دوشون فشار خونو میندازن پایین
البته بعد از یه مدت بدن عادت میکنه
سلام آقای دکتر
من میخوام چشمامو عمل لیزیک کنم ولی مشکلی که دارم اینه که تو اینجور موقعیت ها من اظطراب و حالت تهوع شدید میگیرم و واقعا عذاب میکشم به طوری که حالت تهوع دارم اشتهام کاملا بند میره حتی ابم نمیتونم بخورم و کاملا دچار ضعف میشم حالا سوالم اینه که من اگه الانزاپین بخورم واسه چشمام ضرری نداره و مشکلی پیش نمیاد مثلا از ۲ هفته قبل از عمل بخورم
ارامبخش بخورید
سلام اقای دکتر من ۲۵سالمه و حدود سه ساله که الانزاپین ۲/۵مصرف میکنم البته نصفشو اونم یه شب در میون …ولی یه مدته که توی خواب احساس میکنم کل بدنم میلرزه و حتما باید پامو تکون بدم که بیدلر شم و به حالت عادی برگردم که اگه فورا دوباره بخوابم بازم همینجور میشم باید بذارم چند دقیقه بگذره بعد بخوابم و جدیدا مرتب پلک میزنم خیلی زیاد مخصوصا وقتی بهش فکر میکنم که چند برابر میشه هم چنین توی قورت دادن اب دهانمم همینطور هر لحظه باید اب دهنمو قورت بدم اقای دکتر ممکنه بخاطر مصرف الانزاپین باشه؟من معدم عصبی هس وقتی الانزاپینو ترک میکنم دو هفته بعدش دچار حالت تهوع دل پیچه و کم شدن اشتهامیشم و مخصوصا اسید معده و رفلاکس …میشه راهنماییم کنید لطفا 🙇🙇
ممکنه عوارض قرص باشه و نیاز به یکی از چندین نوع قرصی داشته باشید که این عوارضو خنثی میکنه.
سلام. من افسردگی شدید با بی خوابی و کم اشتهایی داشتم. قرص فلوکستین ۲۰ و الانزاپین ۲.۵ توسط دکتر تجویز شده. یکمی حالمو بهتر کرده(همچنان احساس خستگی و بی میلی به زندگی هست) اما در بیشتر ساعات روز حالت خواب آلودگی دارم. دوز بالاتره فلوکستین مصرف بشه. حالت خواب آلودگی کمتر میشه؟ شما راهکاری دارید؟
ممکنه بدتر بشه
همین دوز رو ادامه بدید.احتمالا بدنتون عادت میکنه
سلام.ایا میرتازاپین هم مثل الانزاپین باعث چاقی میشه؟یعنی با پایین اوردن متابولیسم؟
بله متاسفانه
سلام دکتر.. من هروقت کسیو که دوسش دارم میبینم به شدت استرس بهم حمله میکنه و میارم بالا.. یه روانپزشک توی کرمانشاه بهم گفت هیجانت بالاس و داکسپین تجویز کرد یه روانپزشک دیگه که رفتم میرتازاپین .. حالا موندم چیکار کنم ممنون میشم راهنمایی کنین.خوابم خوبه خوراکم به شدت کم شده انگار که هرلحظه میخواد اتفاق بدی بیفته.رواندرمانی هم شروع کردم
یکی ازین دو تا رو باید زودتر شروع کنی
سلام اقای دکتر واقعا وقتی دیدم همه نظرارو جواب دادین تعجب کردم این نشون میده که شما انسان فوق العاده ای هستین ایشالا همیشه شاد باشین
اقای دکتر من به دکتر فوق تخصص گوارش و کبد مراجعه کردم به دلیل لاغریم چون اسهال هم میشدم با کلی ازمایش و کلونوسکوپی سالم هستم برای لاغریم قرص الانزاپین ۵ قبل خواب ،لاکتول، مولتی ویتامین و پانتوپراژول ۴۰ قبل از صبحانه تجویز کردن چهار روزه مصرف میکنم اشتهام خوب شده فقط نمیدونم واقعا الانزاپین چجوری میخواد وزنمو زیاد کنه من همه راهو امتحان کردم ۱۹ سالمه قد ۱۷۵ وزن ۵۰ ولی نتونستم وزنمو بالا ببرم
یکی تو اینستاگرام بهم گفت هرچی وزن میده بعدش ازت میگیره و ناراحتم کرد
ایا در کنار این قرصا باشگاه بدنسازی برم یا نه و سوال دیگم اینکه من قبلا زیاد میخوابیدم الان دیگه از خواب نمیتونم بلند بشم شبا که میخوابم بیدارم نکنن ۱۲ ساعت میخوابم این میتونه تو سلامتیم تاثیر بدی بذاره؟
چاق میشی حتما .تا ۶ ماه دیگه حدود ۱۰ کیلو.تا وقتی دکترت صلاح دونست بخور
سلام و خسته نباشید آقای دکتر درسته که قرص میرتازاپین اعتیاد آوره، با تشکر
بعید میدونم
سلام دکتر .من عضلت بدنم گزگزمی کنه بی قراروبی تحملم نمی تونم بشینم.قرص های پارکیسول وگاباپنتین وپرانول هم مصرف می کم ولی فایده نداره به نظرتون چکارکنم.میشه دارویی معرفی کنید.۹۸/۱۰/۲۳هم نوبت گرفتم ازایلام بیام خدمتتون.
نه نیایید من پیشنهاد جدیدی ندارم
به طب فیزیکی مراجعه کنید
سلام آقای دکتر.من بعدازمصرف داروهای سیتالوپرام والانزاپین پاهاوبازوهام دچارحالت دردوکشیدگی وخواب رفتگی می شدندوبی قراری شدیدبطوریکه نمی تونم بشینم بایدراه بروم.خودتون فرمودین آکاتژیاناشی ازمصرف دارودارم.حالامراجعه کردم به دکترداروهای پارکیسول.گاباپنتین وپرانولول بهم دادن.به نظرشمااین داروهاخوبن یانه.اگه دارویی مدنظرتونه بفرمایید.البته دکترگفت سندرم پای بی قراردارید.متشکرم
معرکه اند
سلام خسته نباشید اقای دکتر بنده حدودا یکسال قرص النزاپین۵ نصف قرص فلوکسیتین بیست میخورم مشکد من بیخوابی وهم چنین افسردگی واضطراب وپانیک بود که تقریبا حالم خوبشده وتا حالا افزایش وزنی نداشتم ولی باتوجه به عوارض این قرص ها از جمله الانزاپین کهشما فرمودید میخواستم قرص هارو ترک کنم ولی واقعا ازاین میترسم که علایم بیماریم برگرده اگه میشه راهنمایی کنین که چیکار کنم که این عوارض درمن ایجاد نشه یا اگه قرصی مشابه الانزاپین که کم ضرر تره به من معرفی کنید چون واقعا من بااین قرصا خیلی حالم خوبه اگه عوارضی نداشتن تا اخر عمر استفاده میکردم فقط تواین عوارض خوابم یکم زیاد شده همین باتشکراز اقای دکتر
شما که عارضه ای نداری
زیر نظر پزشکتون هر ۶ ماه معاینه کامل بشید و ازمایشات کامل رو بدید
سلام کسی که ناراحتی اعصاب داردبایدبه پزشک مغزواعصاب برودیااعصاب وروان؟لطفا راهنمایی بفرمایید.متشکرم
اگر مشکلات مربوط به روانه مثل افسردگی اضطراب وسواس هراس ترس بیخوابی بی انرژی بودن توهمات بدبینی خشم پرخاشگری و….. باید به اعصاب و روان مراجعه کرد
سلام. ایا استرس و اضطراب به بیماری ام اس ربطی داره؟
طبیعتا با کاهش اضطراب احتمال عود کمتر میشه