اولانزاپین چیست و برای چه بیماریهایی تجویز میشود؟ آیا باعث چاقی میشود؟ دوز مناسب آن چقدر است و مهمترین عوارض اولانزاپین چیست؟
اولانزاپین یکی از داروهای ضدروانپریشی نسل دوم است که سالهاست در درمان برخی اختلالات جدی روانپزشکی استفاده میشود. برخلاف تصوری که گاهی در میان بیماران وجود دارد، تجویز اولانزاپین الزاماً به این معنا نیست که فرد «روانپریش» است؛ اما از طرف دیگر، نباید هر تجویزی از اولانزاپین را به معنای مناسب بودن آن برای اضطراب، وسواس یا افسردگی دانست.
اولانزاپین در درجه اول برای اسکیزوفرنی و مانیا یا اپیزودهای مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول کاربرد دارد و در درمان نگهدارنده دوقطبی نیز استفاده میشود. همچنین ترکیب اولانزاپین و فلوکستین برای برخی موارد افسردگی دوقطبی و افسردگی مقاوم به درمان اندیکاسیون دارد.
اولانزاپین چگونه اثر میکند؟
توضیح قدیمی و سادهشدهای که میگوید «اولانزاپین با کم کردن دوپامین مغز را آرام میکند» دقیق نیست.
اولانزاپین روی چندین سیستم انتقالدهنده عصبی اثر میگذارد و از جمله با مهار گیرندههای دوپامین D2 و سروتونین ۵-HT2A، فعالیت برخی مدارهای عصبی مرتبط با روانپریشی، خلق و رفتار را تعدیل میکند.
به همین دلیل اثر آن فقط به «کاهش دوپامین» محدود نمیشود.
اولانزاپین بیشتر برای چه بیماریهایی استفاده میشود؟
۱. اسکیزوفرنی
یکی از کاربردهای اصلی اولانزاپین درمان اسکیزوفرنی است؛ بهویژه برای علائمی مانند توهم، هذیان، آشفتگی و برخی اختلالات شدید در سازماندهی فکر.
درمان معمولاً با دوز مشخصی آغاز میشود و بر اساس پاسخ درمانی و عوارض تنظیم میشود.
۲. مانیا در اختلال دوقطبی
اولانزاپین از داروهای مؤثر در درمان اپیزودهای مانیا یا مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول است و در برخی بیماران برای درمان نگهدارنده نیز استفاده میشود.
در مواردی نیز همراه با داروهایی مانند لیتیوم یا والپروات تجویز میشود.
۳. افسردگی مقاوم به درمان
اینجا یک نکته مهم وجود دارد که در نسخه قدیمی این مقاله نیاز به اصلاح داشت:
اولانزاپین بهتنهایی داروی استاندارد برای افسردگی مقاوم به درمان نیست.
ترکیب اولانزاپین + فلوکستین برای بزرگسالانی که به درمانهای مناسب ضدافسردگی پاسخ کافی ندادهاند، کاربرد دارد. همچنین این ترکیب برای اپیزودهای افسردگی مرتبط با دوقطبی نوع اول نیز استفاده میشود.
بنابراین اگر پزشکی اولانزاپین را در فرد مبتلا به افسردگی تجویز کند، باید دید با چه هدفی و در چه ترکیبی آن را تجویز کرده است.
۴. اضطراب و وسواس
اولانزاپین داروی اصلی درمان اضطراب یا وسواس فکری ـ عملی نیست.
با این حال، روانپزشک ممکن است در بعضی شرایط خاص و به صورت کمکی و خارج از اندیکاسیون اصلی از یک داروی ضدروانپریشی استفاده کند؛ برای مثال وقتی علائم شدید، پیچیده یا مقاوم به درمانهای معمول وجود دارد.
بنابراین نباید اولانزاپین را در کنار داروهای اختصاصی اضطراب و وسواس، یک درمان معمول و خط اول دانست.
۵. بیاشتهایی عصبی
اولانزاپین گاهی به صورت کمکی در برخی بیماران مبتلا به بیاشتهایی عصبی مورد استفاده قرار میگیرد؛ بهخصوص در شرایطی که افزایش وزن و کاهش اشتغال ذهنی بیمار با غذا و وزن هدف درمان باشد.
اما درمان اصلی بیاشتهایی عصبی همچنان بر بازگرداندن وضعیت تغذیهای، رواندرمانی تخصصی و مراقبت چندرشتهای استوار است. بنابراین نباید اولانزاپین را درمان اصلی این بیماری معرفی کرد.
دوز اولانزاپین چقدر است؟
دوز اولانزاپین به تشخیص، سن، وضعیت جسمی، حساسیت فرد به دارو و داروهای همزمان بستگی دارد.
در بزرگسالان مبتلا به اسکیزوفرنی، دوز شروع معمول طبق برچسب دارویی میتواند ۵ تا ۱۰ میلیگرم یک بار در روز باشد و دوز هدف معمول ۱۰ میلیگرم در روز است.
در مانیا، دوز شروع بزرگسالان معمولاً ۱۰ یا ۱۵ میلیگرم در روز است و در صورت استفاده همراه با لیتیوم یا والپروات، دوز شروع معمول ۱۰ میلیگرم است. در ترکیب با فلوکستین نیز دوز آغازین متفاوت است.
این اعداد برای اطلاع عمومی هستند و به هیچ عنوان به معنای توصیه به شروع یا تغییر دوز توسط بیمار نیستند.
آیا اولانزاپین باعث چاقی میشود؟
بله؛ افزایش وزن یکی از مهمترین نقاط ضعف اولانزاپین است.
اولانزاپین در مقایسه با بسیاری از داروهای ضدروانپریشی میتواند اشتها و وزن را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و با افزایش قند خون و چربیهای خون همراه باشد.
بنابراین مسئله فقط «چاق شدن» نیست. در بعضی افراد، درمان میتواند با افزایش خطر اختلال قند خون، دیابت و مشکلات متابولیک همراه شود.
به همین دلیل، وزن و وضعیت متابولیک بیمار باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد. این موضوع در نوجوانان اهمیت بیشتری دارد، زیرا احتمال افزایش وزن و اختلال چربی خون در آنها بیشتر گزارش شده است.
مهمترین عوارض اولانزاپین
عوارض احتمالی بسته به فرد و دوز مصرفی متفاوت است، اما مهمترین موارد عبارتاند از:
– خوابآلودگی و احساس سنگینی
– افزایش اشتها
– افزایش وزن
– خشکی دهان
– یبوست
– سرگیجه و افت فشار هنگام تغییر وضعیت
– خستگی
– بیقراری در برخی افراد
– افزایش قند خون
– افزایش چربی خون
– اختلالات قاعدگی یا افزایش پرولاکتین در برخی افراد
– اختلالات حرکتی مانند پارکینسونیسم، آکاتیزی یا در مصرف طولانیمدت، دیسکینزی دیررس
عوارض شدید و نادر نیز وجود دارند؛ از جمله سندرم نورولپتیک بدخیم، تشنج، برخی واکنشهای شدید حساسیتی و اختلالات خونی. بنابراین در صورت بروز علائم غیرمعمول و شدید، ارزیابی پزشکی ضروری است.
آیا اولانزاپین قند خون را بالا میبرد؟
این یکی از مهمترین نکاتی است که هنگام تجویز اولانزاپین باید در نظر گرفته شود.
در فردی که از قبل چاقی، دیابت، پیشدیابت، چربی خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماریهای متابولیک دارد، پزشک باید این خطر را در انتخاب دارو و برنامه پایش در نظر بگیرد.
به همین دلیل، بررسی وزن، فشار خون، قند خون یا HbA1c و چربیهای خون قبل و در طول درمان اهمیت دارد.
اولانزاپین و خوابآلودگی
خوابآلودگی از عوارض نسبتاً شایع اولانزاپین است و برای بعضی بیماران ممکن است در روزهای اول شدیدتر باشد.
همین ویژگی گاهی باعث میشود بیمار احساس کند «ذهنش آرامتر شده»، اما نباید آرامشدن ناشی از خوابآلودگی را با درمان کامل بیماری یکی دانست.
اگر خوابآلودگی شدید باشد، پزشک میتواند زمان مصرف یا دوز دارو را بررسی کند.
آیا اولانزاپین پرولاکتین را بالا میبرد؟
اولانزاپین میتواند در برخی افراد باعث افزایش پرولاکتین شود، هرچند افزایش پرولاکتین معمولاً از مشکلات برجستهتر آن نسبت به برخی داروهای ضدروانپریشی دیگر نیست.
در صورت بروز علائمی مانند اختلال قاعدگی، ترشح شیر، کاهش میل جنسی یا اختلالات جنسی، بررسی این موضوع میتواند لازم باشد.
آیا اولانزاپین اعتیادآور است؟
اولانزاپین مانند مواد مخدر یا داروهایی مانند بنزودیازپینها، دارویی با الگوی معمول اعتیاد و وابستگی رفتاری محسوب نمیشود.
اما این به معنی آن نیست که میتوان آن را خودسرانه قطع کرد.
قطع ناگهانی دارو میتواند با بیخوابی، بیقراری، تهوع، بازگشت علائم و در برخی بیماران افزایش خطر عود بیماری همراه شود. کاهش دوز باید با نظر پزشک و معمولاً به شکل تدریجی انجام شود.
سالمندان مبتلا به دمانس؛ یک هشدار مهم
اولانزاپین برای درمان روانپریشی مرتبط با دمانس در سالمندان تأیید نشده است.
داروهای ضدروانپریشی در سالمندان مبتلا به روانپریشی ناشی از دمانس با افزایش خطر مرگ همراه هستند و خطر حوادث عروق مغزی مانند سکته نیز مطرح است. به همین دلیل این موضوع در برچسب دارویی به صورت هشدار جدی درج شده است.
بنابراین عبارت قدیمی «خطر مینیسکته» بهتر است با مفهوم دقیقتر حوادث عروق مغزی مانند سکته و TIA جایگزین شود.
اولانزاپین در بارداری و شیردهی
این تصور که «اولانزاپین در بارداری مطلقاً ممنوع است» بیان دقیقی نیست.
در بارداری باید فایده ادامه درمان در برابر خطرات احتمالی برای مادر و جنین سنجیده شود. مصرف داروهای ضدروانپریشی در اواخر بارداری نیز میتواند با علائم حرکتی یا علائم قطع/سازگاری در نوزاد همراه باشد.
بنابراین تصمیم درباره ادامه یا تغییر دارو در دوران بارداری باید با روانپزشک و متخصص زنان انجام شود و قطع خودسرانه دارو نیز میتواند خطرناک باشد.
سیگار و اولانزاپین
یک نکته کمتر شناختهشده این است که سیگار میتواند متابولیسم اولانزاپین را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین اگر فردی که اولانزاپین مصرف میکند، مقدار سیگار کشیدن خود را به شکل قابل توجهی کم کند یا ترک کند، بهتر است پزشک را در جریان بگذارد؛ زیرا ممکن است سطح دارو و در نتیجه عوارض آن تغییر کند.
قبل و هنگام مصرف اولانزاپین چه چیزهایی باید بررسی شود؟
در شروع درمان، بسته به شرایط بیمار، معمولاً توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
– وزن و شاخص توده بدنی
– فشار خون و وضعیت قلبی ـ عروقی
– قند خون یا HbA1c
– چربی خون
– سابقه دیابت و بیماریهای متابولیک
– عوارض حرکتی
– وضعیت پرولاکتین در صورت وجود علائم
– سایر داروهای مصرفی
– وضعیت تغذیه و فعالیت بدنی
در طول درمان نیز وزن و آزمایشهای متابولیک باید به صورت دورهای پیگیری شوند.
خوب و بد اولانزاپین چیست؟
اگر بخواهیم بسیار ساده بگوییم، نقطه قوت اولانزاپین اثر درمانی آن در بیماریهای شدید روانپزشکی، بهخصوص اسکیزوفرنی و مانیا است؛ نقطه ضعف مهم آن نیز بار متابولیک، افزایش وزن و خوابآلودگی است.
بنابراین سؤال درست این نیست که:
«اولانزاپین داروی خوبی است یا بد؟»
سؤال درست این است:
«برای این بیمار، با این تشخیص، این شرایط جسمی و این سابقه درمانی، آیا فایده اولانزاپین از خطرات آن بیشتر است؟»
ممکن است برای یک بیمار، اولانزاپین یکی از مؤثرترین داروهای ممکن باشد و برای بیمار دیگری، به دلیل چاقی، دیابت یا عوارض شدید، انتخاب مناسبی نباشد.
به همین دلیل، اولانزاپین دارویی نیست که بتوان آن را بر اساس تجربه یک دوست، یک کامنت اینترنتی یا توصیه داروخانه شروع یا قطع کرد.
انتخاب دوز، ترکیب دارویی و مدت درمان باید بر اساس تشخیص و شرایط اختصاصی هر بیمار توسط روانپزشک انجام شود.
من ۳۵ سالمه. و روزی ۲۰۰ سرترالین ،۵الانزاپین. و چند روزه لاموتریژین مصرف میکنم،عاشق داروهای اعصاب هستم و ترسی از عوارضش هم ندارم،می خوام بگم نیمه پر لیوان رو نگاه کنید،ماها اگر که درمان بشیم گاهی حالمون از آدمای نرمال بهتر میشه،توی زندگیم انقدر تا حالا خوب نبودم،نترسید از دارو مصرف کردن…درووود
بابا آفرین.ماشالا
سلام وقت بخیر
دخترم ۲سالو نیمه شیطون و پرخاشگر هست دکتر براش روزی یک چهارم الانزاپین تجویز کرده یا هم رسپریدون گفته بجاش بدم
سن دختر من برای مصرف این دارو خیلی کم و خطرناک نیس چون مشکلش اصلا حاد نیست؟
این دارو بعد از ریسپریدون برای کودکان هم تجویز میشه
البته خب ریسپریدون بیشتر امتحانشو پس داده تو بچه ها
سلام آقای دکتر
بنده پارسال به دلیل اضطراب شدید ۱ چهارم اولانزاپین با دستور پزشک مصرف میکردم بعد مدتی استفاده خیلی خوب شدم و دارو رو قطع کردم الان بعد از یکسال قفسه سینه ام درد میکنه و حالت بدی دارم و ۱۰ روز هست دچار این حالت شدم به نظر شما دوباره همون یک چهارم اولانزاپین را بخورم یا نه ممنون از راهنمایتون
بنده ۲۸ سالمه
بنظرم نع
دوباره مراجعه کن
سلام آقای دکتر. وقتتون بخیر. دکتر من ۵آبان یه پنی سیلین ۸۰۰زدم. به محض تزریق شدنش گوشام کیپ شد سرم بشدت گیج رفت و زمین بشدت میلرزید طوری که احساس کردم زلزله اومده و دویدم تو حیاط و گفتم زلزله و هرچقدر حرف میزدم حرفام تو سرم دوتایی و چندتایی میشد به اندازه ی بیست دقیقه اینجوری بودم حالم خیلی بد بود فکرمیکردم دارم دیونه میشم جلو اینه خودمو نگاه کردم چشمام بزرگ شده بود مثل جن های تو ی فیلما چشمام اونجوری وحشتناک شده بود و رگ دستام پریده بود و احساس میکردم اگه راه نرم و دستامو تکون ندم حتما فلج میشم و اگه حرف نزن حتما زبونم بند میاد بعد از ۲۰ دقیقه خوب شدم ولی بشدت میلرزیدم و بیمارستان رفتم و سرم زدم . حالا از اونشب تا حالا سرمیهو تیر میکشه و سرم گیج میره زمین میلرزه و خودمم بشدت میلرزم. این چندشبه که سرم بشدت درد میگیره و انگار یکی از داخل سرم هر چی که اون تو هست رو به سمت بالا فشار میده و همراهش چشمامم درد میگیره و سرم گیج میره و زمین میلرزه و منم به لرزه میفتم. دوتا دکتر رفتم یکیشون برام سرترالین نوشته و یکیشون الانزاپین. من هیچکدومو نخوردم. راستش میترسم این داروها رو بخورم چون عوارضشونو خوندم. آقای دکتر بنظرت من خوب میشم؟ اگه داروها رو نخورم چه مشکلی پیش میاد ممکنه دیونه شم؟ تو رو خدا کمکم کنید من باید چیکار کنم. دارو بخورم یا نخورم. خوب میشم یا نمیشم تو رو خدا راستشو بهم بگین. با یه دکتر روانشناس دیگه صحبت کردم گفت نیازی نیست دارو بخوری تا یکماه دیگه خوب میشی. حالا بنظرتون من چیکار کنم تو رو خدا راهنماییم کنید. من چه اتفاقی برام افتاده خوب میشم یا نه. من اصلا آدم نازک نارنجی ای نیستم فشاری که به سرم میاد خیلی زیاده آقای دکتر این خطرناکه یا نه. باید حتما دارو بخورم که خوب بشم یا نیازی به خوردن دارو نیست؟ اصلا من خوب میشم؟ تو رو خدا کمکم کنید. آقای دکتر چرا من این بلا سرم اومد من بارها و بارها پنی سیلین زدم ولی هیچوقت اینجوری نشدم تو رو خدا راهنماییم کنید. ممنونم
بنظر میاد دچار اختلال هراس یا پانیک شدید
حتما باید دارو بخورید و روانشناس هم کمک کننده است..انشالا بهتر و بهتر میشی…صبور باش ..هر چی عجله کنی و خودتو بترسونی،دیرتر خوب میشی
سلام آقای دکتر من خیلی لاغر و نحیفم همه ازمایشی هم دادم و کاملا سالمم ولی اصلا میل خوردن غذا ندارم و اشتهایم تقریبا صفر است میخواهم ازالانزاپین برای افزایش وزنم استفاده کنم …آیا این قرص واقعا موثر است؟و اینکه چه موقع و چه دوزی ازآن رامصرف کنم؟
نه سر خود خطرناکه …مصرف نکنید تا پیش پزشک نرفتید
سلام من ۶ ماهه قرصهای پاروکسنین و دلوکستین و الانزاپین مصرف میکنم ایا چاقی که با خوردن قرص بوجود اومده بعد قطع قرص از بین میرود و وزن کم میشه یا با رژیم کم میشود؟
خیلی باید تلاش کنید
سلام آقای دکتر بنده نزدیک به یک ماه هست که موقع خواب حس میکنم سر ندارم.و حتی موقعی که دستم رو روی صورتم میگذارم هیچی حس نمیکنم تا وقتی که میرم جلو آینه و خودم رو میبینم تا خیالم راحت میشه.اما باز یک ساعت بعد این حالتو دارم.پیش دکتر رفتم.اولانزاپین ۲۰ ،بیپریدن ۲ روزی دو تا و کلونازپام یک میلی گرم شبی یکی بهم دادن.تعداد این حالتم کم شده اما بشدت بیقرارم و پاهام توی خواب حرکت میکنه.دارم دیوونه میشم لطفا یه راهکار بدید.چون روانپزشکم میگه صبر داشته باش.الان بیست روزه خواب راحت ندارم.
داروی خوبیه
فقط باید دوز بی پریدین و کلونازپام برای رفع بیقراری بیشتر بشه
سلام اقای دکتر الانزاپین ۱۰ قویتره یا کوتیاپین ۱۰۰ مرسی
مساوی همند
سلام آقای دکتر مادر من ۱۵ساله پارکینسون داره و مادوپار مصرف میکنند.حدود سه سال پیش هم عمل تعویض زانو انجام دادن.بعد عمل کم و بیش دچار هذیان و دیدن اجسام و حیوانات …که الان شش ماهی میشه دیگه کاملا هذیان میگه.اسمای غیرمتعارف صدامون میکنه.گاها مارو نمیشناسه.افراد مرده رو زنده کرده …هالوپریدول تجویز کرده بودن دکتر که اونم خواب افزوده میکرد.الان ی هفتس الانزاپین تجویز شده ولی همچنان اضطراب داره هذیان میگه با میز و صندلی حرف میزنم اسم مارو نمیدونه….مادرم ۷۵سالشه.دکتر گفته الزایمر نیست
اولانزاپین برای سالمندان انتخاب خوبیه
شاید با افزایش دوز زودتر جواب بده
هالوپریدول موثرتره ولی پارکینسون رو بدتر میکنه
سلام مادر من حدود پانزده ساله پارکینسون داره و داروی مادوپار مصرف میکنند.سه سال پیش هم برای عمل تعویض زانو رفتن از اون موقع کم و بیش دچار هذیان و اضطراب دوره ای شد.ولی الان حدود چهار پنج ماه میشه که شدیداً هذیان میگه اضطراب داره اسم بچه هاشو نامهای بی ربط میگه دکتر الانزاپین تجویز کردن فعلا هیجان تغییر نکرده.درضمن مادرم ۷۶سالشه.دکتر هم گفتن این اصلا الزایمر ندارم قبلاً هالوپریدول میدادیم که گفتن کم کنید بعد دارو قطه
انتخاب خوبیه برای مادرتون
سلام اقای دکتر خسته نیاشین
منم یه مشکلی دارم حدود سه ماهی میشه
ک سرم گیح و میره و پاهام مور مور میشن
شبا ترس و دلهره دارم شبا از تاریکی میترسم ترس عجیب و غریبی دارمو تپش قلبم دارم و همش فکرای چرت و پرت میاد سرم اینکه نکنه یه بیماری جدی مث سرطان اینا داشه باشم این فکرا میاد سرم .بعضی موقها دلم به حال خودم میسوزه بعد تصادف اینجور شدم.از جای اجتماعی میترسم میلم به دانشگاه و درس خوندن کم شده .من یه مشکلم دارم
مشکل اعصاب معده
رفتم دکتر گف تو استرس داری
و بعد تصادف حالات روحیت بد شدع
و بم قرص الانزاپین با سرلاتین تجوبز کرد
اما من از عوارضش ترسیدم و نمتونستم این چنین قرصی بخورم
اما دو شبه فقط الانزاپین ۵ میخورم اما میترسم از عوارضش
ایا ادامه بدم به خوردنش؟
جواب بده اقای دکتر حالم خیلی بد شده
میل به زندگی ندارم.یه صدا بیاد میترسم?
حواب؟؟؟
چرا نخوری وقتی اینهمه ترس و وسواس داری
بخور تا سالم زندگی کنی
سلام اقای دکتر من الان هفت ماه باردارم و قرص الانزپین دو نیم مصرف میکنم ایا این قرص روی بچه اثر گذاشته
اگر زیر نظر پزشکان اعصاب و متخصص زنان هستید اونها مراقبن
سلام من ۲۵سالمه تیک چشم و گردن دارم افسردگی و وسواس هم دارم دکترم قرص ونلافاکسین نصف ظهر و نصف شب تجویز کرده آرپیپرازول هم شبی یدونه میخورم تیک چشمم خیلی بهتره ولی گردنم اذیتم میکنه نظر شما چیه؟راستی تیک درمان قطعی داره؟ممنون میشم جواب بدین
قطعی، شاید نه
داروهای خوبی بهتون دادن
داروی تیک هم میشه داد
سلام اقای دکتر برای من دکتر قرص بلادوناپی بی رو برای درمان دلدرد و سندروم روده تحریک پذیر ناشی از مصرف اس سیتالوپرام تجویز کردن روزی دو عدد میخورم جواب گو بوده اما هنوز یکم درد دارم میشه روزی سه عدد بلادوناپی بی مصرف کنم؟
سلام آقای دکتر … من دچار دوقطبی هستم و به خاطرش هر شب الانزاپین ۵ مصرف میکنم . در واقع ۱۳ یا شاید ۱۴ ساله شب ها الانزاپین می خورم. احساس بی انگیزگی بسیار بسیار شدیدی دارم که حتی روی تفریح من هم سایه انداخته . دانشجو هستم و این بی انگیزگی تاثیر فاجعه باری روی درسم داره . به خاطر همین مدتی پیش دکترم ولبان ۷۵ برای روزم تجویز کردن اما تاثیر خیلی کمی داشته ، درواقع هیچی !! فکر میکنم این تاثیر الانزاپین هست . درسته ؟ چه کار کنم ؟ ممنون
خوبه یه داروی ضدافسردگی خفیف که موجب تشدید دو قطبی نشه بهتون بدن مثل همین بوپروپیون