اولانزاپین چیست و برای چه بیماریهایی تجویز میشود؟ آیا باعث چاقی میشود؟ دوز مناسب آن چقدر است و مهمترین عوارض اولانزاپین چیست؟
اولانزاپین یکی از داروهای ضدروانپریشی نسل دوم است که سالهاست در درمان برخی اختلالات جدی روانپزشکی استفاده میشود. برخلاف تصوری که گاهی در میان بیماران وجود دارد، تجویز اولانزاپین الزاماً به این معنا نیست که فرد «روانپریش» است؛ اما از طرف دیگر، نباید هر تجویزی از اولانزاپین را به معنای مناسب بودن آن برای اضطراب، وسواس یا افسردگی دانست.
اولانزاپین در درجه اول برای اسکیزوفرنی و مانیا یا اپیزودهای مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول کاربرد دارد و در درمان نگهدارنده دوقطبی نیز استفاده میشود. همچنین ترکیب اولانزاپین و فلوکستین برای برخی موارد افسردگی دوقطبی و افسردگی مقاوم به درمان اندیکاسیون دارد.
اولانزاپین چگونه اثر میکند؟
توضیح قدیمی و سادهشدهای که میگوید «اولانزاپین با کم کردن دوپامین مغز را آرام میکند» دقیق نیست.
اولانزاپین روی چندین سیستم انتقالدهنده عصبی اثر میگذارد و از جمله با مهار گیرندههای دوپامین D2 و سروتونین ۵-HT2A، فعالیت برخی مدارهای عصبی مرتبط با روانپریشی، خلق و رفتار را تعدیل میکند.
به همین دلیل اثر آن فقط به «کاهش دوپامین» محدود نمیشود.
اولانزاپین بیشتر برای چه بیماریهایی استفاده میشود؟
۱. اسکیزوفرنی
یکی از کاربردهای اصلی اولانزاپین درمان اسکیزوفرنی است؛ بهویژه برای علائمی مانند توهم، هذیان، آشفتگی و برخی اختلالات شدید در سازماندهی فکر.
درمان معمولاً با دوز مشخصی آغاز میشود و بر اساس پاسخ درمانی و عوارض تنظیم میشود.
۲. مانیا در اختلال دوقطبی
اولانزاپین از داروهای مؤثر در درمان اپیزودهای مانیا یا مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول است و در برخی بیماران برای درمان نگهدارنده نیز استفاده میشود.
در مواردی نیز همراه با داروهایی مانند لیتیوم یا والپروات تجویز میشود.
۳. افسردگی مقاوم به درمان
اینجا یک نکته مهم وجود دارد که در نسخه قدیمی این مقاله نیاز به اصلاح داشت:
اولانزاپین بهتنهایی داروی استاندارد برای افسردگی مقاوم به درمان نیست.
ترکیب اولانزاپین + فلوکستین برای بزرگسالانی که به درمانهای مناسب ضدافسردگی پاسخ کافی ندادهاند، کاربرد دارد. همچنین این ترکیب برای اپیزودهای افسردگی مرتبط با دوقطبی نوع اول نیز استفاده میشود.
بنابراین اگر پزشکی اولانزاپین را در فرد مبتلا به افسردگی تجویز کند، باید دید با چه هدفی و در چه ترکیبی آن را تجویز کرده است.
۴. اضطراب و وسواس
اولانزاپین داروی اصلی درمان اضطراب یا وسواس فکری ـ عملی نیست.
با این حال، روانپزشک ممکن است در بعضی شرایط خاص و به صورت کمکی و خارج از اندیکاسیون اصلی از یک داروی ضدروانپریشی استفاده کند؛ برای مثال وقتی علائم شدید، پیچیده یا مقاوم به درمانهای معمول وجود دارد.
بنابراین نباید اولانزاپین را در کنار داروهای اختصاصی اضطراب و وسواس، یک درمان معمول و خط اول دانست.
۵. بیاشتهایی عصبی
اولانزاپین گاهی به صورت کمکی در برخی بیماران مبتلا به بیاشتهایی عصبی مورد استفاده قرار میگیرد؛ بهخصوص در شرایطی که افزایش وزن و کاهش اشتغال ذهنی بیمار با غذا و وزن هدف درمان باشد.
اما درمان اصلی بیاشتهایی عصبی همچنان بر بازگرداندن وضعیت تغذیهای، رواندرمانی تخصصی و مراقبت چندرشتهای استوار است. بنابراین نباید اولانزاپین را درمان اصلی این بیماری معرفی کرد.
دوز اولانزاپین چقدر است؟
دوز اولانزاپین به تشخیص، سن، وضعیت جسمی، حساسیت فرد به دارو و داروهای همزمان بستگی دارد.
در بزرگسالان مبتلا به اسکیزوفرنی، دوز شروع معمول طبق برچسب دارویی میتواند ۵ تا ۱۰ میلیگرم یک بار در روز باشد و دوز هدف معمول ۱۰ میلیگرم در روز است.
در مانیا، دوز شروع بزرگسالان معمولاً ۱۰ یا ۱۵ میلیگرم در روز است و در صورت استفاده همراه با لیتیوم یا والپروات، دوز شروع معمول ۱۰ میلیگرم است. در ترکیب با فلوکستین نیز دوز آغازین متفاوت است.
این اعداد برای اطلاع عمومی هستند و به هیچ عنوان به معنای توصیه به شروع یا تغییر دوز توسط بیمار نیستند.
آیا اولانزاپین باعث چاقی میشود؟
بله؛ افزایش وزن یکی از مهمترین نقاط ضعف اولانزاپین است.
اولانزاپین در مقایسه با بسیاری از داروهای ضدروانپریشی میتواند اشتها و وزن را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و با افزایش قند خون و چربیهای خون همراه باشد.
بنابراین مسئله فقط «چاق شدن» نیست. در بعضی افراد، درمان میتواند با افزایش خطر اختلال قند خون، دیابت و مشکلات متابولیک همراه شود.
به همین دلیل، وزن و وضعیت متابولیک بیمار باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد. این موضوع در نوجوانان اهمیت بیشتری دارد، زیرا احتمال افزایش وزن و اختلال چربی خون در آنها بیشتر گزارش شده است.
مهمترین عوارض اولانزاپین
عوارض احتمالی بسته به فرد و دوز مصرفی متفاوت است، اما مهمترین موارد عبارتاند از:
– خوابآلودگی و احساس سنگینی
– افزایش اشتها
– افزایش وزن
– خشکی دهان
– یبوست
– سرگیجه و افت فشار هنگام تغییر وضعیت
– خستگی
– بیقراری در برخی افراد
– افزایش قند خون
– افزایش چربی خون
– اختلالات قاعدگی یا افزایش پرولاکتین در برخی افراد
– اختلالات حرکتی مانند پارکینسونیسم، آکاتیزی یا در مصرف طولانیمدت، دیسکینزی دیررس
عوارض شدید و نادر نیز وجود دارند؛ از جمله سندرم نورولپتیک بدخیم، تشنج، برخی واکنشهای شدید حساسیتی و اختلالات خونی. بنابراین در صورت بروز علائم غیرمعمول و شدید، ارزیابی پزشکی ضروری است.
آیا اولانزاپین قند خون را بالا میبرد؟
این یکی از مهمترین نکاتی است که هنگام تجویز اولانزاپین باید در نظر گرفته شود.
در فردی که از قبل چاقی، دیابت، پیشدیابت، چربی خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماریهای متابولیک دارد، پزشک باید این خطر را در انتخاب دارو و برنامه پایش در نظر بگیرد.
به همین دلیل، بررسی وزن، فشار خون، قند خون یا HbA1c و چربیهای خون قبل و در طول درمان اهمیت دارد.
اولانزاپین و خوابآلودگی
خوابآلودگی از عوارض نسبتاً شایع اولانزاپین است و برای بعضی بیماران ممکن است در روزهای اول شدیدتر باشد.
همین ویژگی گاهی باعث میشود بیمار احساس کند «ذهنش آرامتر شده»، اما نباید آرامشدن ناشی از خوابآلودگی را با درمان کامل بیماری یکی دانست.
اگر خوابآلودگی شدید باشد، پزشک میتواند زمان مصرف یا دوز دارو را بررسی کند.
آیا اولانزاپین پرولاکتین را بالا میبرد؟
اولانزاپین میتواند در برخی افراد باعث افزایش پرولاکتین شود، هرچند افزایش پرولاکتین معمولاً از مشکلات برجستهتر آن نسبت به برخی داروهای ضدروانپریشی دیگر نیست.
در صورت بروز علائمی مانند اختلال قاعدگی، ترشح شیر، کاهش میل جنسی یا اختلالات جنسی، بررسی این موضوع میتواند لازم باشد.
آیا اولانزاپین اعتیادآور است؟
اولانزاپین مانند مواد مخدر یا داروهایی مانند بنزودیازپینها، دارویی با الگوی معمول اعتیاد و وابستگی رفتاری محسوب نمیشود.
اما این به معنی آن نیست که میتوان آن را خودسرانه قطع کرد.
قطع ناگهانی دارو میتواند با بیخوابی، بیقراری، تهوع، بازگشت علائم و در برخی بیماران افزایش خطر عود بیماری همراه شود. کاهش دوز باید با نظر پزشک و معمولاً به شکل تدریجی انجام شود.
سالمندان مبتلا به دمانس؛ یک هشدار مهم
اولانزاپین برای درمان روانپریشی مرتبط با دمانس در سالمندان تأیید نشده است.
داروهای ضدروانپریشی در سالمندان مبتلا به روانپریشی ناشی از دمانس با افزایش خطر مرگ همراه هستند و خطر حوادث عروق مغزی مانند سکته نیز مطرح است. به همین دلیل این موضوع در برچسب دارویی به صورت هشدار جدی درج شده است.
بنابراین عبارت قدیمی «خطر مینیسکته» بهتر است با مفهوم دقیقتر حوادث عروق مغزی مانند سکته و TIA جایگزین شود.
اولانزاپین در بارداری و شیردهی
این تصور که «اولانزاپین در بارداری مطلقاً ممنوع است» بیان دقیقی نیست.
در بارداری باید فایده ادامه درمان در برابر خطرات احتمالی برای مادر و جنین سنجیده شود. مصرف داروهای ضدروانپریشی در اواخر بارداری نیز میتواند با علائم حرکتی یا علائم قطع/سازگاری در نوزاد همراه باشد.
بنابراین تصمیم درباره ادامه یا تغییر دارو در دوران بارداری باید با روانپزشک و متخصص زنان انجام شود و قطع خودسرانه دارو نیز میتواند خطرناک باشد.
سیگار و اولانزاپین
یک نکته کمتر شناختهشده این است که سیگار میتواند متابولیسم اولانزاپین را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین اگر فردی که اولانزاپین مصرف میکند، مقدار سیگار کشیدن خود را به شکل قابل توجهی کم کند یا ترک کند، بهتر است پزشک را در جریان بگذارد؛ زیرا ممکن است سطح دارو و در نتیجه عوارض آن تغییر کند.
قبل و هنگام مصرف اولانزاپین چه چیزهایی باید بررسی شود؟
در شروع درمان، بسته به شرایط بیمار، معمولاً توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
– وزن و شاخص توده بدنی
– فشار خون و وضعیت قلبی ـ عروقی
– قند خون یا HbA1c
– چربی خون
– سابقه دیابت و بیماریهای متابولیک
– عوارض حرکتی
– وضعیت پرولاکتین در صورت وجود علائم
– سایر داروهای مصرفی
– وضعیت تغذیه و فعالیت بدنی
در طول درمان نیز وزن و آزمایشهای متابولیک باید به صورت دورهای پیگیری شوند.
خوب و بد اولانزاپین چیست؟
اگر بخواهیم بسیار ساده بگوییم، نقطه قوت اولانزاپین اثر درمانی آن در بیماریهای شدید روانپزشکی، بهخصوص اسکیزوفرنی و مانیا است؛ نقطه ضعف مهم آن نیز بار متابولیک، افزایش وزن و خوابآلودگی است.
بنابراین سؤال درست این نیست که:
«اولانزاپین داروی خوبی است یا بد؟»
سؤال درست این است:
«برای این بیمار، با این تشخیص، این شرایط جسمی و این سابقه درمانی، آیا فایده اولانزاپین از خطرات آن بیشتر است؟»
ممکن است برای یک بیمار، اولانزاپین یکی از مؤثرترین داروهای ممکن باشد و برای بیمار دیگری، به دلیل چاقی، دیابت یا عوارض شدید، انتخاب مناسبی نباشد.
به همین دلیل، اولانزاپین دارویی نیست که بتوان آن را بر اساس تجربه یک دوست، یک کامنت اینترنتی یا توصیه داروخانه شروع یا قطع کرد.
انتخاب دوز، ترکیب دارویی و مدت درمان باید بر اساس تشخیص و شرایط اختصاصی هر بیمار توسط روانپزشک انجام شود.
سلام آقای دکتر
میشه همراه قرص آمی تریپتیلین و کلردیازپوکساید،رهاکین۵۰۰هم مصرف کرد؟یا تداخل دارند؟
پزشکان اعصاب اغلب داروها رو بصورت ترکیبی نسخه میکنند.البته با احتیاط
سلام آقای دکتر
آیا قرص الانزاپین جایگزین گیاهی داره؟؟ گیاهی با تاثیر مشابه الانزاپین
خیر نمیشناسم
سلام اقای دکتر مادرم ۵۷ساله است دارای بواسیر است الانزاپین و پرارپرانول بهمراه دپاکین مصرف میکند ولی الان با هربار مصرف الانزاپین دلپیچه شدید میشود به نظر شما مشکل کجاست
خب بهش نمیسازه
تغییر کنه بهتره
سلام آقای دکتر وقت بخیر
دکترم به خاطر بی اشتهایی و کمبود وزن برام الانزاپین ۵تجویز کردن اماوقتی قرص آلانزاپین را مصرف میکنم بعضی وقتا ناخودآگاه چشمام میره به سمت بالا و نمیتونم پایینو نگاه کنم.ایا این عوارض الانزاپین است و خطر دارد؟و اینکه بنظرتون دیگه استفادش نکنم؟
اگر اینجوریه باید کنارش بی پریدین مصرف بشه
سلام اقاي دكتر وقت بخير.
من مصرف قرص الانزاپين ٥ روز زير نظر دكترم براي بيقراري و اضطراب دو روزه كه شروع كردم ولي مشكلم اينه كه به شدت در طول روز خواب آلودم و شب ها هم بايد ١٢ ساعت بخوابم حتما…ايا اين حجم از بيحالي و خواب الودگي از عوارض اين قرصه؟
( من از قبل قرص هاي آسنترا . گاباپنتين و دپاكين هم مصرف ميكنم و ١٩ سالمه)
خب دوزش خیلی زیاده کم کنید
قرص ۲ و نیم هم داروخونه ها دارن
سلام آقای دکتر
الانزاپین با دوز ۱۰میلی در روز برای وسواس زیاد نیست و آیا این دارو فراموشی میاره؟
ممنون از پاسخگویی
هر چه شدت بیماری بیشتر باشه دوز دارو بیشتر نیازه
فراموشی هم بله .مقداری ایجاد میشه
با سلام و عرض احترام،آقای دکتر ما هشت ماه پیش بخاطر اضطراب شدید پس از بیماری زونا برای مادرم به دکتر مراجعه کردیم که بهشون تیوریدازین،گاباپنتین،تریمیپرامین و کلونازپام داد و اضطرابش یکماهه برطرف شد اما بعدش دچار حالات افسردگی شد که آسنترا۵۰ و میرتازاپین ۷.۵ دادن و تیوریدازین رو قطع کردن، بعدش دچار افکار وسواس گونه خودکشی شدن طوریکه هر لحظه تو سرشون تکرار میشد و خیلی از این فکر میترسید و ناراحت بود و عذابش میداد و میگفت نکنه من خودمو بکشم ، دکتر رسپریدون دادن که اضطرابشون خیلی زیاد شد که قطع کردن و کم کم آسنترا رو زیاد کردن تا ۱۵۰ که حالات افسردگیش مثل حرف نزدن و گوشه گیری رفع شد اما اضطرابشون هی بیشتر شد و دچار یه حالتی میشدن که روی زمین میوفتادن و میگفتن من خودمو کشتم ببرید خاکم کنید یا مردم،بدنشون بی حس میشد و ترس زیادی تو چهره ش بود، بعد از یک ربع هم خوب میشدن و بلند میشدن و حال خیلی خوبی داشتن انگار تخلیه انرژیهای بد اتفاق افتاده، این حالت رو اوایل بیماریش یکی دوبار با فواصل چندماه داشت اما با زیاد شدن دوز آسنترا شد روزانه چندبار ولی با شدت و مدت خیلی کمتری، دکترشون تشخیص سایکوتیک داد بهش آمپول فلوانکسول و تیوریدازین و تریفن ۲ وکلوناز و تریمیپرامین داد و آسنترا رو کم کرد به ۱۰۰ رسوند میرتازاپین رو هم قطع کرد، آمپول هر ده روز یکبار ۱۰میلی زدیم و اون حالات که میوفتاد خیلی کمتر شد مگه زمانایی که خیلی اضطرابش زیاده،بعد از چهل روز یعنی تزریق ۱۰ میل هر ده روز یبار احساس کردیم حالت گیج و منگی داره و حرکات و واکنشش هاش کند شده، بخاطر اون آمپول از چندتا دکتر دیگه هم مشورت گرفتیم همه گفتن نزنید و مادرتون سایکوتیک نیست، یه پزشک هم براشون تشخیص حالت تبدیلی دادن و گفتن خود آسنترا اضطراب آور هست ،پکسیل ۲۰، الانزاپین ۵، لاموتریژین ۲۵ و کلونازپام و تریمیپرامین داد، مادرم ۵۹ ساله هستن اصلا فراموشی یا حالت غیر عادی دیگه ای نداره الان فقط مقداری اضطراب و ترس نامتعارف از اتفاقات روزمره عادی و دوسه هفته یبار با یه اتفاق که بهش اضطراب زیادی بده اون حالت افتادن روی زمین رو داره، ما بچه هاش تصمیم گرفتیم تلفیقی از دو تجویز رو انجام بدیم طوریکه آسنترا رو قطع نکنیم چون هفت ماه هست داره میخوره و با جایگزینی پکسیل شاید حالش بهم بریزه فقط آسنترا رو تا ۷۵میلی گرم کاهش بدیم و الانزاپین ۲.۵رو کم کم جایگزین تیوریدازین کنیم، برای خوابشم کلونازپام و تریمیپیرامین بدیم که از قبل میخورده و تریفن و آمپولم حذف کنیم به نظرتون خوب هست این کاره ما؟ یا اینکه به گفته پزشکی که تشخیص حالت کانورژن داد آسنترا رو ۵۰ کنیم پکسیل ۲۰رو اضافه کنیم و الانزاپین ۵ و لاموتریژین ۲۵ و کلوناز و تریمیپرامین بدیم؟ چون مادر ما قند و فشار داره و انسولین و داروی فشار مصرف میکنه میترسیم داروهاشو زیاد دستکاری کنیم،ممنون میشم بزرگواری کنید و مارو راهنمایی کنید تا از این سردرگمی دربیایم
خیلی شلوغ و پیچیده شد
بنظرم به قدیمیترین و با تجربه ترین پزشک شهرتون مراجعه کنید تا ازین سردرگمی دربیایید
ممنونم آقای دکتر عزیز بابت وقتی که گذاشتین،به چندین دکتر روانپزشک مراجعه کردیم، اما نظرات متفاوت بودن،از دکتر صدر و میراب زاده و ونداد شریفی تهران گرفته تا روانپزشکان شهر خودمون،متشکرم
سلام الانزاپین برای وسواس هم کاربرد داره؟
کمکی بله
آقای دکتر من دچار افکار زشتی میشم مثلا خلوت دونفر رو توی ذهنم مجسم میکنم یا کسی رو میبینم فکرهای زشت به شرم میزنه هرچی میخوام بهش توجه نکنم بیشتر تو سرم تکرار میشن
هی تو دلم میگم من به این چیزا فکر نمیکنم باز میبینم دارم بهشون فکر میکنم
آیا این افکار مزاحم با این داروها برطرف میشه ؟من بخاطر اینکه این افکار به ذهنم نرسه حتی تلویزیون نگاه نمیکنم و از نگاه به آدمها ترس دارم که نکنه رجع بهشون فکر کنم
من استرس زیاد دارم که دچار تهوع واسهال میشم
دکتر روانپزشک مشورت کردم سرترالین ۵۰ و الانزاپین ۲.۵ دادن تا چند وقت باید بخورم تا کامل خوب بشم
شما پیشنهادتون چیه
بله داروهای خوبی هستن برای وسواس
انشالا خوب میشید
سلام آقای دکتر من ۳۸ سالم هست
دچار استرس ودلشوره دائم هستم افکار مزاحم دارم
شکاک و بدبین هم هستم وقتی دچاره حمله استرس میشم کلا اشتهام رو از دست میدم وحالت تهوع میگیرم حتی از بوی غذا هم حالم بد میشه
قدم ۱۵۷ و وزنم ۴۸ کیلو هست
با وکتر روانپزشک اینترنتی مشاوره گرفتم
برام قرص سرترالین ۵۰ و الانزاپین ۲.۵ روزی یکی تجویز کردن
کمی بهتر شدم
میخوام بدونم تجویز داروشون خوب بوده یا نه
تو نظرات خوندم قرصهای کلومیپرامین ومیرتازاپین هم برای استرس و کمبود وزن خوب هستن
شما نظرتون چی هست
با تشکر
بله اینا خیلی خوبن.چاق هم میشی بزودی
سلام دکتر. خانومم از حدود ۲۲ سالگی دچار افسردگی و توهم و وهم و خیالات پوچ شد و بعد از مدتی مصرف دارو حالش کاملا خوب شد و سر خود دارو رو قطع کرد و بعد از چند ماهی باز همون حالت شیدایی برگشت و دوباره بردمش دکتر و براش الانزاپین ۵ و اسنترا ۵۰ تجویز کرده و دوران شیر دهی هم هست و میزان قند خونشم بالاست و بعد از تحقیق در اینترنت دیدم باعث دیابت میشه احتمال داره مال الانزاپین باشه وایا داروی دیگه با همین اثر هست که از دکترش بخوام جایگزین کنه و اینکه الانزاپین باعث میشه تا ظهر روز بعد بخوابه ولی الانزاپین رو به جای شب ظهر بهش دادم این مشکلش بر طرف شده ایا تغییر زمان خوردن ایرادی نداره. ممنون
نه ایرادی نداره
اگر بیماری ایشون از نوع دو قطبی بوده الانزاپین انتخاب خوبی بوده وگرنه مجبور بودند داروهای پر عارضه تری مثل لیتیوم.لاموتریژین.یا دپاکین(که در خانمهای باردار قابل تجویز نیست)به ایشون بدن
دکتر حاذقی دارید.از ما و بقیه که بیمار شمارو نمیشناسیم سئوال نکنید تا به بیراهه نرید.ایشون بهترین تصمیم رو براتون میگیرند
با سلام و احترام وخترم حدود سه ماهه الانزپین ۲.۵ مصرف میکنه اخیرا دچار ریزش مو شدید شده ایا این بخاطر مصرف الانزپینه؟دارو باید قطع بشه؟ ممنون از وقتی که می گزارید
یکناه دو ماه قطع کنید ببینید ریزش مو قطع میشه؟
سلام آقای دکتر من برای در مان سرگیجه و پنیک برام الانزاپین دو و نیم تجویز شده یک ماه کامل خوردم و ماه دوم نصفش کردم الان ماه سوم هستم و نصف میخورم هرشب
میتونم کم کم قطعش کنم؟
با سلام و خسته نباشید
آیا خوردن قرص ترانکوپین۲۵ شبی یک عدد همراه قرص الانزاپین ۵ شبی یک عدد مشکلی ایجاد نمی کند. با تشکر
هر چی دکترها بنویسن خوبه
سلام اقای دکتر
من حدود دوسال الانزاپین ۲.۵ مصرف میکنم الان ۴ ماه ۱.۴ مصرف میکردم بعدش قطع کردم ولی بعد دوهفته حالت تهوع و معده درد و سردرد دارم در کنارش ۱.۲ سرتالبن ۵۰ می خورم لطفا راهنمایی فرمایید چطوری الانزاپین و قطع کنم
بازم با سرعت کمتری کاهش بدید