اولانزاپین چیست و برای چه بیماری‌هایی تجویز می‌شود؟ آیا باعث چاقی می‌شود؟ دوز مناسب آن چقدر است و مهم‌ترین عوارض اولانزاپین چیست؟
اولانزاپین یکی از داروهای ضدروان‌پریشی نسل دوم است که سال‌هاست در درمان برخی اختلالات جدی روانپزشکی استفاده می‌شود. برخلاف تصوری که گاهی در میان بیماران وجود دارد، تجویز اولانزاپین الزاماً به این معنا نیست که فرد «روان‌پریش» است؛ اما از طرف دیگر، نباید هر تجویزی از اولانزاپین را به معنای مناسب بودن آن برای اضطراب، وسواس یا افسردگی دانست.
اولانزاپین در درجه اول برای اسکیزوفرنی و مانیا یا اپیزودهای مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول کاربرد دارد و در درمان نگهدارنده دوقطبی نیز استفاده می‌شود. همچنین ترکیب اولانزاپین و فلوکستین برای برخی موارد افسردگی دوقطبی و افسردگی مقاوم به درمان اندیکاسیون دارد.
اولانزاپین چگونه اثر می‌کند؟
توضیح قدیمی و ساده‌شده‌ای که می‌گوید «اولانزاپین با کم کردن دوپامین مغز را آرام می‌کند» دقیق نیست.
اولانزاپین روی چندین سیستم انتقال‌دهنده عصبی اثر می‌گذارد و از جمله با مهار گیرنده‌های دوپامین D2 و سروتونین ۵-HT2A، فعالیت برخی مدارهای عصبی مرتبط با روان‌پریشی، خلق و رفتار را تعدیل می‌کند.
به همین دلیل اثر آن فقط به «کاهش دوپامین» محدود نمی‌شود.
اولانزاپین بیشتر برای چه بیماری‌هایی استفاده می‌شود؟
۱. اسکیزوفرنی
یکی از کاربردهای اصلی اولانزاپین درمان اسکیزوفرنی است؛ به‌ویژه برای علائمی مانند توهم، هذیان، آشفتگی و برخی اختلالات شدید در سازمان‌دهی فکر.
درمان معمولاً با دوز مشخصی آغاز می‌شود و بر اساس پاسخ درمانی و عوارض تنظیم می‌شود.
۲. مانیا در اختلال دوقطبی
اولانزاپین از داروهای مؤثر در درمان اپیزودهای مانیا یا مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول است و در برخی بیماران برای درمان نگهدارنده نیز استفاده می‌شود.
در مواردی نیز همراه با داروهایی مانند لیتیوم یا والپروات تجویز می‌شود.
۳. افسردگی مقاوم به درمان
اینجا یک نکته مهم وجود دارد که در نسخه قدیمی این مقاله نیاز به اصلاح داشت:
اولانزاپین به‌تنهایی داروی استاندارد برای افسردگی مقاوم به درمان نیست.
ترکیب اولانزاپین + فلوکستین برای بزرگسالانی که به درمان‌های مناسب ضدافسردگی پاسخ کافی نداده‌اند، کاربرد دارد. همچنین این ترکیب برای اپیزودهای افسردگی مرتبط با دوقطبی نوع اول نیز استفاده می‌شود.
بنابراین اگر پزشکی اولانزاپین را در فرد مبتلا به افسردگی تجویز کند، باید دید با چه هدفی و در چه ترکیبی آن را تجویز کرده است.
۴. اضطراب و وسواس
اولانزاپین داروی اصلی درمان اضطراب یا وسواس فکری ـ عملی نیست.
با این حال، روان‌پزشک ممکن است در بعضی شرایط خاص و به صورت کمکی و خارج از اندیکاسیون اصلی از یک داروی ضدروان‌پریشی استفاده کند؛ برای مثال وقتی علائم شدید، پیچیده یا مقاوم به درمان‌های معمول وجود دارد.
بنابراین نباید اولانزاپین را در کنار داروهای اختصاصی اضطراب و وسواس، یک درمان معمول و خط اول دانست.
۵. بی‌اشتهایی عصبی
اولانزاپین گاهی به صورت کمکی در برخی بیماران مبتلا به بی‌اشتهایی عصبی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ به‌خصوص در شرایطی که افزایش وزن و کاهش اشتغال ذهنی بیمار با غذا و وزن هدف درمان باشد.
اما درمان اصلی بی‌اشتهایی عصبی همچنان بر بازگرداندن وضعیت تغذیه‌ای، روان‌درمانی تخصصی و مراقبت چندرشته‌ای استوار است. بنابراین نباید اولانزاپین را درمان اصلی این بیماری معرفی کرد.
دوز اولانزاپین چقدر است؟
دوز اولانزاپین به تشخیص، سن، وضعیت جسمی، حساسیت فرد به دارو و داروهای هم‌زمان بستگی دارد.
در بزرگسالان مبتلا به اسکیزوفرنی، دوز شروع معمول طبق برچسب دارویی می‌تواند ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم یک بار در روز باشد و دوز هدف معمول ۱۰ میلی‌گرم در روز است.
در مانیا، دوز شروع بزرگسالان معمولاً ۱۰ یا ۱۵ میلی‌گرم در روز است و در صورت استفاده همراه با لیتیوم یا والپروات، دوز شروع معمول ۱۰ میلی‌گرم است. در ترکیب با فلوکستین نیز دوز آغازین متفاوت است.
این اعداد برای اطلاع عمومی هستند و به هیچ عنوان به معنای توصیه به شروع یا تغییر دوز توسط بیمار نیستند.
آیا اولانزاپین باعث چاقی می‌شود؟
بله؛ افزایش وزن یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف اولانزاپین است.
اولانزاپین در مقایسه با بسیاری از داروهای ضدروان‌پریشی می‌تواند اشتها و وزن را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و با افزایش قند خون و چربی‌های خون همراه باشد.
بنابراین مسئله فقط «چاق شدن» نیست. در بعضی افراد، درمان می‌تواند با افزایش خطر اختلال قند خون، دیابت و مشکلات متابولیک همراه شود.
به همین دلیل، وزن و وضعیت متابولیک بیمار باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد. این موضوع در نوجوانان اهمیت بیشتری دارد، زیرا احتمال افزایش وزن و اختلال چربی خون در آنها بیشتر گزارش شده است.
مهم‌ترین عوارض اولانزاپین
عوارض احتمالی بسته به فرد و دوز مصرفی متفاوت است، اما مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
– خواب‌آلودگی و احساس سنگینی
– افزایش اشتها
– افزایش وزن
– خشکی دهان
– یبوست
– سرگیجه و افت فشار هنگام تغییر وضعیت
– خستگی
– بیقراری در برخی افراد
– افزایش قند خون
– افزایش چربی خون
– اختلالات قاعدگی یا افزایش پرولاکتین در برخی افراد
– اختلالات حرکتی مانند پارکینسونیسم، آکاتیزی یا در مصرف طولانی‌مدت، دیسکینزی دیررس
عوارض شدید و نادر نیز وجود دارند؛ از جمله سندرم نورولپتیک بدخیم، تشنج، برخی واکنش‌های شدید حساسیتی و اختلالات خونی. بنابراین در صورت بروز علائم غیرمعمول و شدید، ارزیابی پزشکی ضروری است.
آیا اولانزاپین قند خون را بالا می‌برد؟
این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که هنگام تجویز اولانزاپین باید در نظر گرفته شود.
در فردی که از قبل چاقی، دیابت، پیش‌دیابت، چربی خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماری‌های متابولیک دارد، پزشک باید این خطر را در انتخاب دارو و برنامه پایش در نظر بگیرد.
به همین دلیل، بررسی وزن، فشار خون، قند خون یا HbA1c و چربی‌های خون قبل و در طول درمان اهمیت دارد.
اولانزاپین و خواب‌آلودگی
خواب‌آلودگی از عوارض نسبتاً شایع اولانزاپین است و برای بعضی بیماران ممکن است در روزهای اول شدیدتر باشد.
همین ویژگی گاهی باعث می‌شود بیمار احساس کند «ذهنش آرام‌تر شده»، اما نباید آرام‌شدن ناشی از خواب‌آلودگی را با درمان کامل بیماری یکی دانست.
اگر خواب‌آلودگی شدید باشد، پزشک می‌تواند زمان مصرف یا دوز دارو را بررسی کند.
آیا اولانزاپین پرولاکتین را بالا می‌برد؟
اولانزاپین می‌تواند در برخی افراد باعث افزایش پرولاکتین شود، هرچند افزایش پرولاکتین معمولاً از مشکلات برجسته‌تر آن نسبت به برخی داروهای ضدروان‌پریشی دیگر نیست.
در صورت بروز علائمی مانند اختلال قاعدگی، ترشح شیر، کاهش میل جنسی یا اختلالات جنسی، بررسی این موضوع می‌تواند لازم باشد.
آیا اولانزاپین اعتیادآور است؟
اولانزاپین مانند مواد مخدر یا داروهایی مانند بنزودیازپین‌ها، دارویی با الگوی معمول اعتیاد و وابستگی رفتاری محسوب نمی‌شود.
اما این به معنی آن نیست که می‌توان آن را خودسرانه قطع کرد.
قطع ناگهانی دارو می‌تواند با بی‌خوابی، بیقراری، تهوع، بازگشت علائم و در برخی بیماران افزایش خطر عود بیماری همراه شود. کاهش دوز باید با نظر پزشک و معمولاً به شکل تدریجی انجام شود.
سالمندان مبتلا به دمانس؛ یک هشدار مهم
اولانزاپین برای درمان روان‌پریشی مرتبط با دمانس در سالمندان تأیید نشده است.
داروهای ضدروان‌پریشی در سالمندان مبتلا به روان‌پریشی ناشی از دمانس با افزایش خطر مرگ همراه هستند و خطر حوادث عروق مغزی مانند سکته نیز مطرح است. به همین دلیل این موضوع در برچسب دارویی به صورت هشدار جدی درج شده است.
بنابراین عبارت قدیمی «خطر مینی‌سکته» بهتر است با مفهوم دقیق‌تر حوادث عروق مغزی مانند سکته و TIA جایگزین شود.
اولانزاپین در بارداری و شیردهی
این تصور که «اولانزاپین در بارداری مطلقاً ممنوع است» بیان دقیقی نیست.
در بارداری باید فایده ادامه درمان در برابر خطرات احتمالی برای مادر و جنین سنجیده شود. مصرف داروهای ضدروان‌پریشی در اواخر بارداری نیز می‌تواند با علائم حرکتی یا علائم قطع/سازگاری در نوزاد همراه باشد.
بنابراین تصمیم درباره ادامه یا تغییر دارو در دوران بارداری باید با روان‌پزشک و متخصص زنان انجام شود و قطع خودسرانه دارو نیز می‌تواند خطرناک باشد.
سیگار و اولانزاپین
یک نکته کمتر شناخته‌شده این است که سیگار می‌تواند متابولیسم اولانزاپین را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین اگر فردی که اولانزاپین مصرف می‌کند، مقدار سیگار کشیدن خود را به شکل قابل توجهی کم کند یا ترک کند، بهتر است پزشک را در جریان بگذارد؛ زیرا ممکن است سطح دارو و در نتیجه عوارض آن تغییر کند.
قبل و هنگام مصرف اولانزاپین چه چیزهایی باید بررسی شود؟
در شروع درمان، بسته به شرایط بیمار، معمولاً توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
– وزن و شاخص توده بدنی
– فشار خون و وضعیت قلبی ـ عروقی
– قند خون یا HbA1c
– چربی خون
– سابقه دیابت و بیماری‌های متابولیک
– عوارض حرکتی
– وضعیت پرولاکتین در صورت وجود علائم
– سایر داروهای مصرفی
– وضعیت تغذیه و فعالیت بدنی
در طول درمان نیز وزن و آزمایش‌های متابولیک باید به صورت دوره‌ای پیگیری شوند.
خوب و بد اولانزاپین چیست؟
اگر بخواهیم بسیار ساده بگوییم، نقطه قوت اولانزاپین اثر درمانی آن در بیماری‌های شدید روانپزشکی، به‌خصوص اسکیزوفرنی و مانیا است؛ نقطه ضعف مهم آن نیز بار متابولیک، افزایش وزن و خواب‌آلودگی است.
بنابراین سؤال درست این نیست که:
«اولانزاپین داروی خوبی است یا بد؟»
سؤال درست این است:
«برای این بیمار، با این تشخیص، این شرایط جسمی و این سابقه درمانی، آیا فایده اولانزاپین از خطرات آن بیشتر است؟»
ممکن است برای یک بیمار، اولانزاپین یکی از مؤثرترین داروهای ممکن باشد و برای بیمار دیگری، به دلیل چاقی، دیابت یا عوارض شدید، انتخاب مناسبی نباشد.
به همین دلیل، اولانزاپین دارویی نیست که بتوان آن را بر اساس تجربه یک دوست، یک کامنت اینترنتی یا توصیه داروخانه شروع یا قطع کرد.
انتخاب دوز، ترکیب دارویی و مدت درمان باید بر اساس تشخیص و شرایط اختصاصی هر بیمار توسط روان‌پزشک انجام شود.
با سلام خدمت شما جناب دکتر
بنده یک ماهه دچار مشکل وزوز گوش هستم به پزشک مراجعه کردم گویا وزوز گوش درمان خاصی نداره و تنها داروهای بنزودیازپین میتونن علائمش رو کاهش بدن . به پزشک اعصاب و روان مراجعه کردم چون به شدت نسبت به صدای گوشم وسواس پیدا کردم و حتی بعضی وقتا که گوشم صدا نمیده دنبال صدای وزوز میگردم و اونقدر بهش فکر میکنم که صداش اونقدر زیاد بشه که اذیتم کنه دکتر برام قرص ریسپریدون و ونلافاکسین تجویز کرد که هم شدت صدای گوشم رو زیاد میکنن هم ضربان قلبم رو نا منظم میکنن برای همین مصرفشون رو قطع کردم. اوایل وزوز اجازه خواب بهم نمیداد و هر موقع هم میخوابیدم بعد هر دو ساعت با صدای گوشم بیدار میشدم که برای این مشکلم دکتر زاناکس برام تجویز کرد و سه هفته هر شب زاناکس مصرف میکنم گاهی هم به جای زاناکس از زولپیدم استفاده میکنم .دکتر برای وضعیت روحی من وسواس فکریم و مشکل خوابم چه پیشنهادی دارین؟ لطف بفرمایید و راهنمایی کنید
ترکیب داروی سروتونیتنی با داروی پرفنازینی
سلام دکتر من به دلیل اختلال اضطراب و ترس که به معدم زده بود رفتم دکتر بهم قرص الانزاپین و سرترالین داد الان حدود ۴ ماهی میشه که اینارو مصرف میکنم ولی تازگیا سرترالین رو قطع کردم و فقط شبی یدونه الانزاپین ۲/۵ مصرف میکنم یه یک هفته ای هست که بی قراری تو پاهام حس میکنم مخصوصا موقع خواب میخواستم بدونم تا کی باید این قرص رو مصرف کنم و یا تغییر دوز بدم ممنون میشم یه توضیحی بدید.
مدت مصرف به تشخیص دکترتون بستگی داره
معمولا ۶ ماه لازمه
برای رفع بیقراری باید یه داروی مکمل هم براتون تجویز بشه
اقای دکتر من به مدت یک هفته ، فقط سیتالوپرام ۲۰ بدون خوردن هیچ داروی دیگه ای که چهار روز اول نصف و بعد یکی ، بعد از یک هفته مصرف نصف شب از خواب بلند شدم یک سری افکار عجیب تو ذهنم میومد و ترسیدم و بعدش دیگه قعطش کردم ، به نظر شما چرا اینطوری شدم ؟
از یکچهارم باید شروع کنید
عادت میکنید
سلام مجدد و سپاس مکرر بابت لطفتون در پاسخ گویی.
من الان حدودا ۳ ساله که دارم برای داشتن یک خواب پیوسته ۸ ساعته هر شب یک چهارم قرص آلپرازولام ۰.۵ و یک چهارم الانزاپین ۲.۵ می خورم.دوز تجویزی در سه سال قبل؛ کامل هر دو بوده؛ طی زمان کاهشش دادم و اخیرا یه یک چهارم رسیدم. هیچ مشکلی با این داروها نداشتم و مثلا وزنم زیاد نشد. اما لرزش دست که از بچگی داشتم فکر کنم تشدید شد و شاید در مورد مسائل بی اهمیت حافظه ام کم شد که با این یکی مشکلی ندارم.
چند روز دیگه قراره روان پزشکی منو ویزیت کنه؛ می خوام در مورد ادامه رژیم دارویی برای اختلال خوابم باهاش مشورت کنم ببینم همین داروها رو ادامه بدم یا تغییر.
مایلم دارویی که برام تجویز میشه علاوه بر به همراه داشتن یک خواب شبانه پیوسته ۸ ساعته؛ شادی بخش و انرژی زا هم باشه و میل جنسی کمم رو هم افزایش بده. اتفاق های خوب برام تو زندگی نمی افته و اگر هم بیفته خوشحالم نمی کنه. نیاز دارم با دارو خوشحال باشم.
نمیدونم میرتازاپین ایرانیش هم هست یا نه؛ اگه به نظر شما دارویی است که منو به خواستم می رسونه در مورد دوز مصرفیش از دکترم راهنمایی بخوام. اگر نه؛ که صبر کنم ببینم خودش چه دارویی میده.
حتما که ایشون تجویز خوبی ب اتون خواهند داشت
ولی شما حتما الپرازولام رو قطع کنید
سلام دکتر من سم شناسی خوندم ایا الانزتپین مسمومیت ایجاد میکنه یا نه خواهرم باید برای همیشه بخوره هر شب دو ونیم را نصف میکنه
اینو شما باید جواب بدی اگر سم شناسی خوندی
سلام اقای دکتر
بنده به مدت ۶ سال به صورت پیوسته هر شب نصف الانزاپین ۵ مصرف می کردم که دچار سرفه های شدید شدم به طوری که نمی توانم صحبت کنم و دکتر عمومی گفتند مصرف را به شبی ۱ میل کاهش بدهم. ولی من فقط وقتی کار داشته باشم شب قبل نصفی ۲.۵ مصرف می کنم وگرنه در خانه می مانم و بیرون نمی روم. ۳۷ سال دارم و همسرم جدا شده است. در حال حاضر از نظر تکلم مشکل دارم و گلویم همیشه سوزش شدید دارم که هیچ درمانی دارد.همیشه سردردم و بدنم بیحس است. لطفا در مورد مصرف بلند مدت به همه هشدار دهید. ممنون
بله همیشه گفتیم دارو بمدت محدود و زیر نظر پزشک باید مصرف بشه…از بس گفتم خودمم گلودرد گرفتم
سلام الانزاپین ۲/۵ رو میشه از یک عدد کامل شروع کرد؟ یا مثل قرصهای سروتونینی برای کاهش عوارض باید از دوز کم شروع کرد؟
هر دارویی بهتره بتدریج شروع بشه
سلام اقای دکتر
افزایش اشتهای ترانکوپین با الانزاپین برابره ؟
برای هر بدنی با متابولیزم خودش فرق داره
سلام دکتر برای اختلالات اضطرابی از جمله مورمور شدن الانزاپین ۲/۵ و اس سیتالوپرام ۵ و بوسپیرون ۵ تجویز کردن با توجه به عوارض چاقی الانزاپین میشه الانزاپین رو نخورم و این اختلال اضطراب رو با مصرف اس سیتالوپرام و بوسپیرون درمان کرد؟
ترکیب بدی نیست.بله
عرض سلام و خسته نباشید
اقای دکتر من چند وقت پیش یه اتفاقی برام افتاد که از لحاظ روحی بهم ریختم الان چند ماهه که با تجویز پزشک الانزاپین ۲.۵ مصرف میکنم برای اینکه شب ها بتونم بخوابم و تو این مدت با این که رژیم غذاییمو کاهش دادم ولی حس میکنم یه مقدار غیرطبیعی هست وزن بدنم بخصوص صورتم درشت تر و چاق تر شده و همینطور تو یه حالت یکنواختی از لحاظ احساسی قرار گرفتم و احساساتم عمیق نیست و هیچ حسی و هیچ لذتی از زندگیم ندارم ایا اینها به خاطر مصرف الانزاپینه؟ و ایا با قطع مصرف دارو چاقی صورت برطرف میشه؟ البته دکترم برام فلوکستین همراهش تجویز کرد ولی من نمیخوام داروی ضد افسردگی مصرف کنم و استفاده نکردم با توجه به این که گفته میشه داروهای روانپزشکی تا اخر عمره
ایا داروی خواب اور دیگری هست که عوارضش کمتر از الانزاپین باشه؟ خواهش میکنم راهنمایی بفرمایید
ببینید من از راه دور نمیتونم تشخیص بدم ودر کار پزشک شما دخالت کنم
چون همون یه جمله ی …یه اتفاقی افتاد از لحاظ روحی بهم ریختم….صد نوع تشخیص مختلف پشتشه که فقط اونیکه شمارو ویزیت کرده میدونه دقیقا کدومشه
بله الانزاپین چاق میکنه
بهترین وبسایتی که تاحالا دیدم.ازتون متشکرم
سلام اقای دکتر من برای اختلالات اضطرابی از جمله مورمور و گزگز جاهای مختلف بدن و هراسهای گهگاهی که میومد سراغم به دکتر مراجعه کردم اس سیتالوپرام ۱۰ روزی نصف و بوسپیرون ۵ نصف صبح نصف شب و الانزاپین ۲/۵ شبی یک عدد تجویز کردن از نظر شما این ترکیب خوبه؟
عالیه
سلام.واقعا وبسایت خوبی دارید
س دکتر،من خیلی ادم عصبیووزودرنجی هستم،به همین دلیل به روان پزشک مراجعه کردم،به دکترم گفتم بخاطرلاغری زیادم دارویی بده که چاق بشم دکترمم انزلاپین۲،۵دادن ولی الان یک ماه ونیم که چاق نشدم دیگه ناامیدشدم،به نظرشماچیکارکنم توروخدا جواب بدین؟
زوده هنوز،البته همه هم چاق نمیشن
میتونید از طب گیاهی هم استفاده کنید
سلام جناب دکتر
دکتر من مداوم در گیر افکار گذشته ام و کوچکترین چیزایی که تو گذشته اتفاق افتادهو برخوردهای بدی که باهام شده رو به یاد میارم و جنبه های بدش بزرگ می کنم.جدیدا احساس افسردگی شدید دارم و همیشه خسته و بی حوصله ام و از قرار گرفتن در شرایط مشابه شرایط گذشته و پیش همون آدمهایی که در گذشته ناراحتم کردن به شدت بدم میاد و باعث میشه دوباره تا چند روز باز به کارای گذشتشون فکر کنم و خودم آزار بدم و واقعا حالم بد بشه. دکتر رفتم برام قرص الانزپین(شبها ۱ میلی گرم)، سرترالین( روزی دوتا نصفه)، کلونازپام(شبی نصفی)، پروپرانول(روزی یکی) تجویز کرد.سه ماه این دارو هارو رعایت کردم و چون خوابم خیلی زیاد شده بود و کمتر فکر میکردم بهتر شده بودم. اما الان چند وقته قطعشون کردم اما باز داره حالم بد میشه مثل قبل،شبا اصلا آرامش ندارم و مدام تو ذهنم دارن افکار و اتفاقات میان و میرن و به سختی میتونم بعد از سه ساعت تو تخت خواب رفتن بخوابم. دکتر جان چیکار کنم؟دوباره داروهارو ادامه بدم؟
بله حدود شیش ماه باید بخورید