اولانزاپین چیست و برای چه بیماری‌هایی تجویز می‌شود؟ آیا باعث چاقی می‌شود؟ دوز مناسب آن چقدر است و مهم‌ترین عوارض اولانزاپین چیست؟
اولانزاپین یکی از داروهای ضدروان‌پریشی نسل دوم است که سال‌هاست در درمان برخی اختلالات جدی روانپزشکی استفاده می‌شود. برخلاف تصوری که گاهی در میان بیماران وجود دارد، تجویز اولانزاپین الزاماً به این معنا نیست که فرد «روان‌پریش» است؛ اما از طرف دیگر، نباید هر تجویزی از اولانزاپین را به معنای مناسب بودن آن برای اضطراب، وسواس یا افسردگی دانست.
اولانزاپین در درجه اول برای اسکیزوفرنی و مانیا یا اپیزودهای مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول کاربرد دارد و در درمان نگهدارنده دوقطبی نیز استفاده می‌شود. همچنین ترکیب اولانزاپین و فلوکستین برای برخی موارد افسردگی دوقطبی و افسردگی مقاوم به درمان اندیکاسیون دارد.
اولانزاپین چگونه اثر می‌کند؟
توضیح قدیمی و ساده‌شده‌ای که می‌گوید «اولانزاپین با کم کردن دوپامین مغز را آرام می‌کند» دقیق نیست.
اولانزاپین روی چندین سیستم انتقال‌دهنده عصبی اثر می‌گذارد و از جمله با مهار گیرنده‌های دوپامین D2 و سروتونین ۵-HT2A، فعالیت برخی مدارهای عصبی مرتبط با روان‌پریشی، خلق و رفتار را تعدیل می‌کند.
به همین دلیل اثر آن فقط به «کاهش دوپامین» محدود نمی‌شود.
اولانزاپین بیشتر برای چه بیماری‌هایی استفاده می‌شود؟
۱. اسکیزوفرنی
یکی از کاربردهای اصلی اولانزاپین درمان اسکیزوفرنی است؛ به‌ویژه برای علائمی مانند توهم، هذیان، آشفتگی و برخی اختلالات شدید در سازمان‌دهی فکر.
درمان معمولاً با دوز مشخصی آغاز می‌شود و بر اساس پاسخ درمانی و عوارض تنظیم می‌شود.
۲. مانیا در اختلال دوقطبی
اولانزاپین از داروهای مؤثر در درمان اپیزودهای مانیا یا مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول است و در برخی بیماران برای درمان نگهدارنده نیز استفاده می‌شود.
در مواردی نیز همراه با داروهایی مانند لیتیوم یا والپروات تجویز می‌شود.
۳. افسردگی مقاوم به درمان
اینجا یک نکته مهم وجود دارد که در نسخه قدیمی این مقاله نیاز به اصلاح داشت:
اولانزاپین به‌تنهایی داروی استاندارد برای افسردگی مقاوم به درمان نیست.
ترکیب اولانزاپین + فلوکستین برای بزرگسالانی که به درمان‌های مناسب ضدافسردگی پاسخ کافی نداده‌اند، کاربرد دارد. همچنین این ترکیب برای اپیزودهای افسردگی مرتبط با دوقطبی نوع اول نیز استفاده می‌شود.
بنابراین اگر پزشکی اولانزاپین را در فرد مبتلا به افسردگی تجویز کند، باید دید با چه هدفی و در چه ترکیبی آن را تجویز کرده است.
۴. اضطراب و وسواس
اولانزاپین داروی اصلی درمان اضطراب یا وسواس فکری ـ عملی نیست.
با این حال، روان‌پزشک ممکن است در بعضی شرایط خاص و به صورت کمکی و خارج از اندیکاسیون اصلی از یک داروی ضدروان‌پریشی استفاده کند؛ برای مثال وقتی علائم شدید، پیچیده یا مقاوم به درمان‌های معمول وجود دارد.
بنابراین نباید اولانزاپین را در کنار داروهای اختصاصی اضطراب و وسواس، یک درمان معمول و خط اول دانست.
۵. بی‌اشتهایی عصبی
اولانزاپین گاهی به صورت کمکی در برخی بیماران مبتلا به بی‌اشتهایی عصبی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ به‌خصوص در شرایطی که افزایش وزن و کاهش اشتغال ذهنی بیمار با غذا و وزن هدف درمان باشد.
اما درمان اصلی بی‌اشتهایی عصبی همچنان بر بازگرداندن وضعیت تغذیه‌ای، روان‌درمانی تخصصی و مراقبت چندرشته‌ای استوار است. بنابراین نباید اولانزاپین را درمان اصلی این بیماری معرفی کرد.
دوز اولانزاپین چقدر است؟
دوز اولانزاپین به تشخیص، سن، وضعیت جسمی، حساسیت فرد به دارو و داروهای هم‌زمان بستگی دارد.
در بزرگسالان مبتلا به اسکیزوفرنی، دوز شروع معمول طبق برچسب دارویی می‌تواند ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم یک بار در روز باشد و دوز هدف معمول ۱۰ میلی‌گرم در روز است.
در مانیا، دوز شروع بزرگسالان معمولاً ۱۰ یا ۱۵ میلی‌گرم در روز است و در صورت استفاده همراه با لیتیوم یا والپروات، دوز شروع معمول ۱۰ میلی‌گرم است. در ترکیب با فلوکستین نیز دوز آغازین متفاوت است.
این اعداد برای اطلاع عمومی هستند و به هیچ عنوان به معنای توصیه به شروع یا تغییر دوز توسط بیمار نیستند.
آیا اولانزاپین باعث چاقی می‌شود؟
بله؛ افزایش وزن یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف اولانزاپین است.
اولانزاپین در مقایسه با بسیاری از داروهای ضدروان‌پریشی می‌تواند اشتها و وزن را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و با افزایش قند خون و چربی‌های خون همراه باشد.
بنابراین مسئله فقط «چاق شدن» نیست. در بعضی افراد، درمان می‌تواند با افزایش خطر اختلال قند خون، دیابت و مشکلات متابولیک همراه شود.
به همین دلیل، وزن و وضعیت متابولیک بیمار باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد. این موضوع در نوجوانان اهمیت بیشتری دارد، زیرا احتمال افزایش وزن و اختلال چربی خون در آنها بیشتر گزارش شده است.
مهم‌ترین عوارض اولانزاپین
عوارض احتمالی بسته به فرد و دوز مصرفی متفاوت است، اما مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
– خواب‌آلودگی و احساس سنگینی
– افزایش اشتها
– افزایش وزن
– خشکی دهان
– یبوست
– سرگیجه و افت فشار هنگام تغییر وضعیت
– خستگی
– بیقراری در برخی افراد
– افزایش قند خون
– افزایش چربی خون
– اختلالات قاعدگی یا افزایش پرولاکتین در برخی افراد
– اختلالات حرکتی مانند پارکینسونیسم، آکاتیزی یا در مصرف طولانی‌مدت، دیسکینزی دیررس
عوارض شدید و نادر نیز وجود دارند؛ از جمله سندرم نورولپتیک بدخیم، تشنج، برخی واکنش‌های شدید حساسیتی و اختلالات خونی. بنابراین در صورت بروز علائم غیرمعمول و شدید، ارزیابی پزشکی ضروری است.
آیا اولانزاپین قند خون را بالا می‌برد؟
این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که هنگام تجویز اولانزاپین باید در نظر گرفته شود.
در فردی که از قبل چاقی، دیابت، پیش‌دیابت، چربی خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماری‌های متابولیک دارد، پزشک باید این خطر را در انتخاب دارو و برنامه پایش در نظر بگیرد.
به همین دلیل، بررسی وزن، فشار خون، قند خون یا HbA1c و چربی‌های خون قبل و در طول درمان اهمیت دارد.
اولانزاپین و خواب‌آلودگی
خواب‌آلودگی از عوارض نسبتاً شایع اولانزاپین است و برای بعضی بیماران ممکن است در روزهای اول شدیدتر باشد.
همین ویژگی گاهی باعث می‌شود بیمار احساس کند «ذهنش آرام‌تر شده»، اما نباید آرام‌شدن ناشی از خواب‌آلودگی را با درمان کامل بیماری یکی دانست.
اگر خواب‌آلودگی شدید باشد، پزشک می‌تواند زمان مصرف یا دوز دارو را بررسی کند.
آیا اولانزاپین پرولاکتین را بالا می‌برد؟
اولانزاپین می‌تواند در برخی افراد باعث افزایش پرولاکتین شود، هرچند افزایش پرولاکتین معمولاً از مشکلات برجسته‌تر آن نسبت به برخی داروهای ضدروان‌پریشی دیگر نیست.
در صورت بروز علائمی مانند اختلال قاعدگی، ترشح شیر، کاهش میل جنسی یا اختلالات جنسی، بررسی این موضوع می‌تواند لازم باشد.
آیا اولانزاپین اعتیادآور است؟
اولانزاپین مانند مواد مخدر یا داروهایی مانند بنزودیازپین‌ها، دارویی با الگوی معمول اعتیاد و وابستگی رفتاری محسوب نمی‌شود.
اما این به معنی آن نیست که می‌توان آن را خودسرانه قطع کرد.
قطع ناگهانی دارو می‌تواند با بیخوابی، بیقراری، تهوع، بازگشت علائم و در برخی بیماران افزایش خطر عود بیماری همراه شود. کاهش دوز باید با نظر پزشک و معمولاً به شکل تدریجی انجام شود.
سالمندان مبتلا به دمانس؛ یک هشدار مهم
اولانزاپین برای درمان روان‌پریشی مرتبط با دمانس در سالمندان تأیید نشده است.
داروهای ضدروان‌پریشی در سالمندان مبتلا به روان‌پریشی ناشی از دمانس با افزایش خطر مرگ همراه هستند و خطر حوادث عروق مغزی مانند سکته نیز مطرح است. به همین دلیل این موضوع در برچسب دارویی به صورت هشدار جدی درج شده است.
بنابراین عبارت قدیمی «خطر مینی‌سکته» بهتر است با مفهوم دقیق‌تر حوادث عروق مغزی مانند سکته و TIA جایگزین شود.
اولانزاپین در بارداری و شیردهی
این تصور که «اولانزاپین در بارداری مطلقاً ممنوع است» بیان دقیقی نیست.
در بارداری باید فایده ادامه درمان در برابر خطرات احتمالی برای مادر و جنین سنجیده شود. مصرف داروهای ضدروان‌پریشی در اواخر بارداری نیز می‌تواند با علائم حرکتی یا علائم قطع/سازگاری در نوزاد همراه باشد.
بنابراین تصمیم درباره ادامه یا تغییر دارو در دوران بارداری باید با روان‌پزشک و متخصص زنان انجام شود و قطع خودسرانه دارو نیز می‌تواند خطرناک باشد.
سیگار و اولانزاپین
یک نکته کمتر شناخته‌شده این است که سیگار می‌تواند متابولیسم اولانزاپین را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین اگر فردی که اولانزاپین مصرف می‌کند، مقدار سیگار کشیدن خود را به شکل قابل توجهی کم کند یا ترک کند، بهتر است پزشک را در جریان بگذارد؛ زیرا ممکن است سطح دارو و در نتیجه عوارض آن تغییر کند.
قبل و هنگام مصرف اولانزاپین چه چیزهایی باید بررسی شود؟
در شروع درمان، بسته به شرایط بیمار، معمولاً توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
– وزن و شاخص توده بدنی
– فشار خون و وضعیت قلبی ـ عروقی
– قند خون یا HbA1c
– چربی خون
– سابقه دیابت و بیماری‌های متابولیک
– عوارض حرکتی
– وضعیت پرولاکتین در صورت وجود علائم
– سایر داروهای مصرفی
– وضعیت تغذیه و فعالیت بدنی
در طول درمان نیز وزن و آزمایش‌های متابولیک باید به صورت دوره‌ای پیگیری شوند.
خوب و بد اولانزاپین چیست؟
اگر بخواهیم بسیار ساده بگوییم، نقطه قوت اولانزاپین اثر درمانی آن در بیماری‌های شدید روانپزشکی، به‌خصوص اسکیزوفرنی و مانیا است؛ نقطه ضعف مهم آن نیز بار متابولیک، افزایش وزن و خواب‌آلودگی است.
بنابراین سؤال درست این نیست که:
«اولانزاپین داروی خوبی است یا بد؟»
سؤال درست این است:
«برای این بیمار، با این تشخیص، این شرایط جسمی و این سابقه درمانی، آیا فایده اولانزاپین از خطرات آن بیشتر است؟»
ممکن است برای یک بیمار، اولانزاپین یکی از مؤثرترین داروهای ممکن باشد و برای بیمار دیگری، به دلیل چاقی، دیابت یا عوارض شدید، انتخاب مناسبی نباشد.
به همین دلیل، اولانزاپین دارویی نیست که بتوان آن را بر اساس تجربه یک دوست، یک کامنت اینترنتی یا توصیه داروخانه شروع یا قطع کرد.
انتخاب دوز، ترکیب دارویی و مدت درمان باید بر اساس تشخیص و شرایط اختصاصی هر بیمار توسط روان‌پزشک انجام شود.
سلام وقت بخیر.دکتر برای اضطراب تری فلوپرازین قویتره یا بوسیپرون؟
تری فلوپرازین
سلام وقت بخیر خدمت شما اقای دکتر عید سعید فطر رو هم تبریک میگم
اقای دکتر من سه چهار سالی میشه الانزاپین۵بعلاو اس سیتالوپرام۱۰شبی یک عدد مصرف میکنم مشکل من معده ام بود و اینکه شب نمیتونستم بخوابم با مصرف این داروها خوابم و اضطرابم حل شد اما اضافه وزن شدیدی پیدا کردم باشگاه میرم ورزش میکنم اما باز اضافه وزنم تغیری نکرده چربی خونم هم بالا رفته دکترم ی هفته پیش برام الانزاپینو عوض کرد بجاش ترانکوپین استفاده میکنم اما این ی هفته اصلا ی ساعت خواب عمیق نداشتم مثل روزای اول شدم
بنظر شما قرصی هست جایگزین الانزاپین بشه ولی چاق نکنه
خیلی ممنونم از صبر حوصله ی شما🌹🌹
متاسفانه کم پیدا میشه دارویی که چاق نکنه و باید برای هر کسی دونه دونه داروها رو تست کرد .شایدداروهای سه حلقه ای کمتر چاق کنند ولی اونها هم بازم چاق کننده اند
با سلام
دکتر برام قرص الانزاپین۵ تجویز کردن و بعد از پایان دوره بیماریم دکتر قطع کردن ولی به خاطر عوارض مثل بهم ریختن دستگاه گوارش و اضطراب نمیتونم ترک کنم،در ضمن یک چهارم قرص رو میخوردم تا ترک کنم
لطفا راهنمایی کنید ممنون
بهتره داروی دیگه ای بجاش براتون تجویز کنند مثلا سه حلقه ای
بعصی داروهای سه حلقه ای مثل نورتریپتیلین و داکسپین هم بد نیست
سلام اقای دکتر واقعا ممنون ازاینهمه صبروحوصله وپاسخگویی.مادر من موردMDDهست دوسال و نیم درگیربیماریش هستیم تمام قرصهارو امتحان کرده ولی متاسفانه همچنان بیقراری و اضطراب شدید داره ونمیتونه تنها بمونه.ضمن اینکه اعصاب معده اش هم شدیدا درگیره امروز بردمش اورژانس روان رزیدنت براشون الانزاپین ۵ و لورازپام۱ و اس سیتالوپرام ۱۰تجویز کرد وگفت نیاز به بستری نیست یه هفته مصرف کنه دوباره ویزیت بشه بنظرتون این داروهاترکیب خوبیه؟
برای معده اش چی باید مصرف کنه؟
بله ترکیب خوبیه انشالا به ارامش برسند
سلام و درود خدمت دکتر بزرگوار.روزتان بخیر
بابت پاسختان بی نهایت ممنونم.
یک سوال دیگر دارم اینکه ایا قرص مخمر آبجو با قرص های آمی تریپتیلین و فلوکسامین و کلردیازپوکساید تداخل دارد؟یا میشه باهم مصرفشون کرد؟
با داروهای مونو امین اکسیداز فقط تداخل داره
سلام وقت بخیر
همسر من ۳۶سالشه و نوار مغزش دکترشون گفته که تشنج خفیف نشون میده که مربوط به قبلا هاست و قرص سدیم والپروات تجویز کرده براش اما همسرم فقط ۱۰تا از قرصو مصرف کرد و دیگه ادامه نداد.اینم بگم که همسرم هیچ علایمی از تشنج نداره فقط خیلی عصبیه.سوالم اینه که اگه همسرم قرص نخوره و دکتر نره مشکلی براش پیش نمیاد؟چون فکر میکنه چیز خاصی نیست.ممنونم
اگر ۵ سال هست که تشنج نکرده میتونه قرص رو بتدریج کم کنه
سلام آقای دکتر برای درمان لاغری به تجویز پزشک قرص سرترالین و الانزاپین حدود یکسال مصرف کردم که خیلی خوب بود و وزنم ایده ال شد ولی با قطع مصرف متاسفانه دوباره وزنم برگشت و اشتهام هم دیگه مثل اول نیست و خیلی کم شده بنظر شما چکارکنم دوباره قرص بخورم؟؟
روی سوخت و ساز بدنتون
تغذیه
و ورزشهای چاق کننده
و ارامش روانی
کار کنی
بهتره و موندگارتر
هر از چندگاهی هم میتونی ازین داروها استفاده کنی
بشرط اینکه عوارض نداشته باشن
سلام دکتر خسته نباشید، من adhd دارم و در فصل بهار هم دچارِ افسردگی فصلی می‌شم. برای اختلال اولی ویاس مصرف میکنم و الان برای افسردگی فصلی ریسپریدون، ولی باعث خواب خیلی زیاد میشه که از کارام عقب میافتم. دکتر قبلش الانزاپین تجویز کرده بود که گیر نیومد به همین دلیل عوض کرد. به نظر شما اگر الانزاپین از جای دیگه‌ای گیرم بیاد مصرفش بهتر از ریسپریدون هست؟ چون تا یک ماه دیگه به دکتر دسترسی ندارم پاسختون حیاتی واسم. مرسی از شما.
ولبان
سلام وقتتون بخیر اقای دکتر خسته نباشید
بنده اولانزاپین ۵ زیر نظر دکتر بهمراه لاموتریژین و الپرازولام زیر نظر دکتر مصرف میکنم ولی اولانزاپینسه هفته میشه که داخل بازار نیست.گاباپنتین و پرگابالین هم مصرف کردم زیر نظر دکتر ولی عوارض دادن
من برای کاهش اضطرابم اولانزاپین مصرف میکنم.چه دارویی رو جایگزینش کنم سدیم والپروات هم بی تاثیر بود در کاهش اضطراب من.باتشکر
فراوونه الانزاپین نگران نباش
سلام آقاي دكتر. ممنون از وقتي كه ميذاريد.
پدر من ۸۲ سالشون هست و الان ۱۶ سال ميشه كه الانزاپين مصرف ميكنند. دكتر ۱۶ سال پيش به دليل بدبيني و توهم تجويز كردند. اوايل ۳ تا دوز ۵ ميلي در روز مصرف ميكردند ولي كم كم قرص رو كم كرديم و الان ۵ سالي ميشه كه فقط شبي ۲/۵ ميلي گرم مصرف ميكنند. خوشبختانه مشكلي هم از لحاظ بدبيني ندارند ولي مشكل آلزايمر دارند. با توجه به اينكه فرموديد براي الانزاپين براي آلزايمر خوب نيست آيا صلاح ميدونيد كه دارو را قطع كنيم؟
آيا با قطع دارو حالت بدبيني برنميگرده؟
ممنون
کی گفته خوب نیست
اون در مورد یک بیمار دیگه با شرایط دیگه بود
سلام وقتتون بخیر من بی اشتهایی خیلی شدید دارم درحدی که در روز هیچی نمیخورم وبعضی اوقات حالت تهوع هم دارم وموقع غذاخوردن عوق میزنم وخودمو کنترل میکنم تا درست بشم وخودمم میدونم که لاغرم ونیاز به غذادارم واز تیرماه حدودنه ماه که الانزاپین پنج مصرف میکنم‌یه‌دوره خودم‌نصف قرص مصرف کردم حالم خیلی بدشد دوباره کامل خوردم میخام بدونم در دراز مدت برام مشکلی پیش نمیاد قرصارو قطع کنم کار مشاوره درمانی انجام بدم یا ادامه بدم
قرص میرتازاپین کمک خوبی بهتون میکنه.البته مشاوره برید و ورزش هم بکنید
سلام خدمت شما اقای دکتر
ممنون بابت زحماتی ک برای ما بیماران میکشید و وقت میزارید
بنده دو سال ریسپریدون ۱میل مصرف میکردم برای وسواس و اضطرابم بعلت افزایش وزن و چربی خون بالا دکترم عوضش کرد ب الانزاپین نیم و اس سیتالوپرام الان دو هفته س ک الانزاپین نیم مصرف میکنم میل جنیسم کاهش پیدا کرده و رنگ روم عوض شده نسبت ب قبل اما همچنان اشتهام زیاده ب نظر شما بوسپیرون میتونه برای من همون کار الانزاپینو انجام بده ممنون از وقتی ک میزارید🌹🌹
الانزاپین هم چربی رو بسیار بالا میبره
بله از داروهای دیگه استفاده کنید
همه ی داروهای اعصاب و روان کارایی دارند و مختص یک اختلال نیستند
از تجربه و ابتکار پزشکتون بهره مند بشید
با فورمولهای کاذب و پرت و پلاهایی که در اینترنت میخونید دست پزشکتون نبندید
با سلام من قبلا آسنترا مصرف میکردم برا افسدگی حدود دو سال کامل بدون هیچ دارویی کنارش ، الان دچار تکان های غیر ارادیه بدن شدم و بدنم موقع خواب تکون میخوره به شدت طوره که وقتی بدنم گرم میشه اگه باید ۸ تا تکون بخوره بعد وایسه ، میخاستم بدونم باید چیکار کنم بعضی وقتا هم وقتی غذاهای ترش ، میخورم پرش داره بدنم ، چه کنم ؟
به اسنترا چندان مربوط نیست
شما دچار میوکلونوس هستی
همه ی ماها ممکنه تو قسمتی از بدنمون این حرکات غیرارادی که یه عضله خودسر میشه و بدون اختیار ما تکون تکون میخوره رو داشته باشبم
که اگه موضعی باشه بوتاکس تزریق میکنن تا اون عضله از تک و تا بیفته
و یا اینکه دارویی مثل کلونازپام داده میشه که جلوی حرکات رو میگیره
این اختلال در حوزه ی کار دکتر نورولوژیسته
بهتره ویزیت بشید و علتش کاوش بشه
سلام استاد گرامی ضمن تشکر از مقالات و پاسخگویی های شما یک سوال داشتم در مورد الکتروشوک مغزی که گفته میشه موثرترین روش درمان در انواع بیماری های روانی هست اختلال حافظه و فراموشی جز عوارض این روش درمان هست آیا این عارضه در افراد مسن و پا به سن گذاشته بالای ۵۰ سال باعث صدمات جبران ناپذیری نخواهد شد که فرد به طور کامل حافظه اش از دست بده یا فراموشی مادام العمری بگیره ؟
نخیر عارضه ی خطرناک نداره
سلام من سیتالوپرام نورتریپتیلین کلونازپام پرانول الانزاپین برا افسردگی بدبینی بی اشتهایی بیخوابی و میگرن مصرف میکنم الان بعد دوهفته ترشح شیر دارم خانم هستم عوارض کدوم قرص هست و میتونم قطع کنم مصرفشو
احتمالا الانزاپینه. که داروی بدبینی شماست