اولانزاپین چیست و برای چه بیماریهایی تجویز میشود؟ آیا باعث چاقی میشود؟ دوز مناسب آن چقدر است و مهمترین عوارض اولانزاپین چیست؟
اولانزاپین یکی از داروهای ضدروانپریشی نسل دوم است که سالهاست در درمان برخی اختلالات جدی روانپزشکی استفاده میشود. برخلاف تصوری که گاهی در میان بیماران وجود دارد، تجویز اولانزاپین الزاماً به این معنا نیست که فرد «روانپریش» است؛ اما از طرف دیگر، نباید هر تجویزی از اولانزاپین را به معنای مناسب بودن آن برای اضطراب، وسواس یا افسردگی دانست.
اولانزاپین در درجه اول برای اسکیزوفرنی و مانیا یا اپیزودهای مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول کاربرد دارد و در درمان نگهدارنده دوقطبی نیز استفاده میشود. همچنین ترکیب اولانزاپین و فلوکستین برای برخی موارد افسردگی دوقطبی و افسردگی مقاوم به درمان اندیکاسیون دارد.
اولانزاپین چگونه اثر میکند؟
توضیح قدیمی و سادهشدهای که میگوید «اولانزاپین با کم کردن دوپامین مغز را آرام میکند» دقیق نیست.
اولانزاپین روی چندین سیستم انتقالدهنده عصبی اثر میگذارد و از جمله با مهار گیرندههای دوپامین D2 و سروتونین ۵-HT2A، فعالیت برخی مدارهای عصبی مرتبط با روانپریشی، خلق و رفتار را تعدیل میکند.
به همین دلیل اثر آن فقط به «کاهش دوپامین» محدود نمیشود.
اولانزاپین بیشتر برای چه بیماریهایی استفاده میشود؟
۱. اسکیزوفرنی
یکی از کاربردهای اصلی اولانزاپین درمان اسکیزوفرنی است؛ بهویژه برای علائمی مانند توهم، هذیان، آشفتگی و برخی اختلالات شدید در سازماندهی فکر.
درمان معمولاً با دوز مشخصی آغاز میشود و بر اساس پاسخ درمانی و عوارض تنظیم میشود.
۲. مانیا در اختلال دوقطبی
اولانزاپین از داروهای مؤثر در درمان اپیزودهای مانیا یا مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول است و در برخی بیماران برای درمان نگهدارنده نیز استفاده میشود.
در مواردی نیز همراه با داروهایی مانند لیتیوم یا والپروات تجویز میشود.
۳. افسردگی مقاوم به درمان
اینجا یک نکته مهم وجود دارد که در نسخه قدیمی این مقاله نیاز به اصلاح داشت:
اولانزاپین بهتنهایی داروی استاندارد برای افسردگی مقاوم به درمان نیست.
ترکیب اولانزاپین + فلوکستین برای بزرگسالانی که به درمانهای مناسب ضدافسردگی پاسخ کافی ندادهاند، کاربرد دارد. همچنین این ترکیب برای اپیزودهای افسردگی مرتبط با دوقطبی نوع اول نیز استفاده میشود.
بنابراین اگر پزشکی اولانزاپین را در فرد مبتلا به افسردگی تجویز کند، باید دید با چه هدفی و در چه ترکیبی آن را تجویز کرده است.
۴. اضطراب و وسواس
اولانزاپین داروی اصلی درمان اضطراب یا وسواس فکری ـ عملی نیست.
با این حال، روانپزشک ممکن است در بعضی شرایط خاص و به صورت کمکی و خارج از اندیکاسیون اصلی از یک داروی ضدروانپریشی استفاده کند؛ برای مثال وقتی علائم شدید، پیچیده یا مقاوم به درمانهای معمول وجود دارد.
بنابراین نباید اولانزاپین را در کنار داروهای اختصاصی اضطراب و وسواس، یک درمان معمول و خط اول دانست.
۵. بیاشتهایی عصبی
اولانزاپین گاهی به صورت کمکی در برخی بیماران مبتلا به بیاشتهایی عصبی مورد استفاده قرار میگیرد؛ بهخصوص در شرایطی که افزایش وزن و کاهش اشتغال ذهنی بیمار با غذا و وزن هدف درمان باشد.
اما درمان اصلی بیاشتهایی عصبی همچنان بر بازگرداندن وضعیت تغذیهای، رواندرمانی تخصصی و مراقبت چندرشتهای استوار است. بنابراین نباید اولانزاپین را درمان اصلی این بیماری معرفی کرد.
دوز اولانزاپین چقدر است؟
دوز اولانزاپین به تشخیص، سن، وضعیت جسمی، حساسیت فرد به دارو و داروهای همزمان بستگی دارد.
در بزرگسالان مبتلا به اسکیزوفرنی، دوز شروع معمول طبق برچسب دارویی میتواند ۵ تا ۱۰ میلیگرم یک بار در روز باشد و دوز هدف معمول ۱۰ میلیگرم در روز است.
در مانیا، دوز شروع بزرگسالان معمولاً ۱۰ یا ۱۵ میلیگرم در روز است و در صورت استفاده همراه با لیتیوم یا والپروات، دوز شروع معمول ۱۰ میلیگرم است. در ترکیب با فلوکستین نیز دوز آغازین متفاوت است.
این اعداد برای اطلاع عمومی هستند و به هیچ عنوان به معنای توصیه به شروع یا تغییر دوز توسط بیمار نیستند.
آیا اولانزاپین باعث چاقی میشود؟
بله؛ افزایش وزن یکی از مهمترین نقاط ضعف اولانزاپین است.
اولانزاپین در مقایسه با بسیاری از داروهای ضدروانپریشی میتواند اشتها و وزن را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و با افزایش قند خون و چربیهای خون همراه باشد.
بنابراین مسئله فقط «چاق شدن» نیست. در بعضی افراد، درمان میتواند با افزایش خطر اختلال قند خون، دیابت و مشکلات متابولیک همراه شود.
به همین دلیل، وزن و وضعیت متابولیک بیمار باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد. این موضوع در نوجوانان اهمیت بیشتری دارد، زیرا احتمال افزایش وزن و اختلال چربی خون در آنها بیشتر گزارش شده است.
مهمترین عوارض اولانزاپین
عوارض احتمالی بسته به فرد و دوز مصرفی متفاوت است، اما مهمترین موارد عبارتاند از:
– خوابآلودگی و احساس سنگینی
– افزایش اشتها
– افزایش وزن
– خشکی دهان
– یبوست
– سرگیجه و افت فشار هنگام تغییر وضعیت
– خستگی
– بیقراری در برخی افراد
– افزایش قند خون
– افزایش چربی خون
– اختلالات قاعدگی یا افزایش پرولاکتین در برخی افراد
– اختلالات حرکتی مانند پارکینسونیسم، آکاتیزی یا در مصرف طولانیمدت، دیسکینزی دیررس
عوارض شدید و نادر نیز وجود دارند؛ از جمله سندرم نورولپتیک بدخیم، تشنج، برخی واکنشهای شدید حساسیتی و اختلالات خونی. بنابراین در صورت بروز علائم غیرمعمول و شدید، ارزیابی پزشکی ضروری است.
آیا اولانزاپین قند خون را بالا میبرد؟
این یکی از مهمترین نکاتی است که هنگام تجویز اولانزاپین باید در نظر گرفته شود.
در فردی که از قبل چاقی، دیابت، پیشدیابت، چربی خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماریهای متابولیک دارد، پزشک باید این خطر را در انتخاب دارو و برنامه پایش در نظر بگیرد.
به همین دلیل، بررسی وزن، فشار خون، قند خون یا HbA1c و چربیهای خون قبل و در طول درمان اهمیت دارد.
اولانزاپین و خوابآلودگی
خوابآلودگی از عوارض نسبتاً شایع اولانزاپین است و برای بعضی بیماران ممکن است در روزهای اول شدیدتر باشد.
همین ویژگی گاهی باعث میشود بیمار احساس کند «ذهنش آرامتر شده»، اما نباید آرامشدن ناشی از خوابآلودگی را با درمان کامل بیماری یکی دانست.
اگر خوابآلودگی شدید باشد، پزشک میتواند زمان مصرف یا دوز دارو را بررسی کند.
آیا اولانزاپین پرولاکتین را بالا میبرد؟
اولانزاپین میتواند در برخی افراد باعث افزایش پرولاکتین شود، هرچند افزایش پرولاکتین معمولاً از مشکلات برجستهتر آن نسبت به برخی داروهای ضدروانپریشی دیگر نیست.
در صورت بروز علائمی مانند اختلال قاعدگی، ترشح شیر، کاهش میل جنسی یا اختلالات جنسی، بررسی این موضوع میتواند لازم باشد.
آیا اولانزاپین اعتیادآور است؟
اولانزاپین مانند مواد مخدر یا داروهایی مانند بنزودیازپینها، دارویی با الگوی معمول اعتیاد و وابستگی رفتاری محسوب نمیشود.
اما این به معنی آن نیست که میتوان آن را خودسرانه قطع کرد.
قطع ناگهانی دارو میتواند با بیخوابی، بیقراری، تهوع، بازگشت علائم و در برخی بیماران افزایش خطر عود بیماری همراه شود. کاهش دوز باید با نظر پزشک و معمولاً به شکل تدریجی انجام شود.
سالمندان مبتلا به دمانس؛ یک هشدار مهم
اولانزاپین برای درمان روانپریشی مرتبط با دمانس در سالمندان تأیید نشده است.
داروهای ضدروانپریشی در سالمندان مبتلا به روانپریشی ناشی از دمانس با افزایش خطر مرگ همراه هستند و خطر حوادث عروق مغزی مانند سکته نیز مطرح است. به همین دلیل این موضوع در برچسب دارویی به صورت هشدار جدی درج شده است.
بنابراین عبارت قدیمی «خطر مینیسکته» بهتر است با مفهوم دقیقتر حوادث عروق مغزی مانند سکته و TIA جایگزین شود.
اولانزاپین در بارداری و شیردهی
این تصور که «اولانزاپین در بارداری مطلقاً ممنوع است» بیان دقیقی نیست.
در بارداری باید فایده ادامه درمان در برابر خطرات احتمالی برای مادر و جنین سنجیده شود. مصرف داروهای ضدروانپریشی در اواخر بارداری نیز میتواند با علائم حرکتی یا علائم قطع/سازگاری در نوزاد همراه باشد.
بنابراین تصمیم درباره ادامه یا تغییر دارو در دوران بارداری باید با روانپزشک و متخصص زنان انجام شود و قطع خودسرانه دارو نیز میتواند خطرناک باشد.
سیگار و اولانزاپین
یک نکته کمتر شناختهشده این است که سیگار میتواند متابولیسم اولانزاپین را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین اگر فردی که اولانزاپین مصرف میکند، مقدار سیگار کشیدن خود را به شکل قابل توجهی کم کند یا ترک کند، بهتر است پزشک را در جریان بگذارد؛ زیرا ممکن است سطح دارو و در نتیجه عوارض آن تغییر کند.
قبل و هنگام مصرف اولانزاپین چه چیزهایی باید بررسی شود؟
در شروع درمان، بسته به شرایط بیمار، معمولاً توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
– وزن و شاخص توده بدنی
– فشار خون و وضعیت قلبی ـ عروقی
– قند خون یا HbA1c
– چربی خون
– سابقه دیابت و بیماریهای متابولیک
– عوارض حرکتی
– وضعیت پرولاکتین در صورت وجود علائم
– سایر داروهای مصرفی
– وضعیت تغذیه و فعالیت بدنی
در طول درمان نیز وزن و آزمایشهای متابولیک باید به صورت دورهای پیگیری شوند.
خوب و بد اولانزاپین چیست؟
اگر بخواهیم بسیار ساده بگوییم، نقطه قوت اولانزاپین اثر درمانی آن در بیماریهای شدید روانپزشکی، بهخصوص اسکیزوفرنی و مانیا است؛ نقطه ضعف مهم آن نیز بار متابولیک، افزایش وزن و خوابآلودگی است.
بنابراین سؤال درست این نیست که:
«اولانزاپین داروی خوبی است یا بد؟»
سؤال درست این است:
«برای این بیمار، با این تشخیص، این شرایط جسمی و این سابقه درمانی، آیا فایده اولانزاپین از خطرات آن بیشتر است؟»
ممکن است برای یک بیمار، اولانزاپین یکی از مؤثرترین داروهای ممکن باشد و برای بیمار دیگری، به دلیل چاقی، دیابت یا عوارض شدید، انتخاب مناسبی نباشد.
به همین دلیل، اولانزاپین دارویی نیست که بتوان آن را بر اساس تجربه یک دوست، یک کامنت اینترنتی یا توصیه داروخانه شروع یا قطع کرد.
انتخاب دوز، ترکیب دارویی و مدت درمان باید بر اساس تشخیص و شرایط اختصاصی هر بیمار توسط روانپزشک انجام شود.
سلام آقای دکتر.
حداقل دوز مصرفی الانزاپین و بهترین موقع مصرف آن کی هست؟؟من پانیک اتک داشتم که به لطف خدا تقریبا کنترل شده. سرترالین هم استفاده میکنم.
ممنونم
حداقل دوزش،حداقلیه که به شما جواب بده .بعضیا حتی هفته ای یکی میخورن
سلام خسته نباشید آقای دکتر،مادر من چند روزیه که اعصابش شدیدا ریخته بهم سر فشارهای عصبی که داشته این مدت، الان دو سه باری هست که دچار حالت حمله عصبی میشه میگه قفسه سینم داغ داغ میشه خالی میشه احساس میکنم یهو خون میریزه تو بدنم و اون لحظه دلم میخواد خودمو بزنم به در و دیوار، که دو سه بار هم این کار و کرده رفتیم پیش روانپزشک بهش فلووکسامین ۵۰ و الانزاپین ۵ داد و دو تا قرص دیگه مبورین و پنتو پرازول چون مشکل معده هم داشت پوکساید هم نوشت در صورت بیقراری بخوره، الانزاپینو گفت شبی نصف قرص وقتی خورد شدیدا فشارش اومد پایین ما دوباره بردیمش پیش متخصص مغز و اعصاب قرص اورامین اف و رهاکین ۵۰۰ داد برای فشارش، که رهاکینو دکتر خودش گفت نخوره، الانزاپینم چون فشارشو یهو آورد پایین گفت یک چهارمشو صبح بخوره یک چهارمشو شب، میخواستم بدونم نظر شما چیه؟ و اینکه چرا این حالتاش از بین نمیره چقد طول میکشه تا به این قرصا عادت کنه؟الان همش بی قراره، یعنی خوب میشه؟ میتونه به زندگی عادی برگرده، الان یا خوابه یا حالش بده البته یه زمان هایی هم خوبه خوبه انگار که هیچیش نیس اما تا میخواد پاشه به زندگیش برسه حالش بد میشه،تو رو خدا جواب بدید همه زندگیمون ریخته بهم
ایشون دچار agitated depressin شده که تو سن ایشون رخ میده
دیگه هنر و تجربه ی پزشکاتون باید بکار بیاد تا بیقراری شدید ایشونو کاهش بده
سلام خسته نباشید. به علت مصرف فلوکستین ده کیلو لاغر شدم که دکترم اون رو با سرترالین عوض کرد و هالوپریدول هم تجویز کرد. خیییلی لاغر شدم و این ناراحتم میکنه. به نظرتون از دکترم بخوام که اولانزاپین تجویز کنه تا کمی چاق بشم؟؟؟؟اختلال پانیک دارم که خدا رو شکر خوب شدم و چند ماه هست دیگه حمله ای ندارم ممنون
همه میخوان لاغر بشن،شما برعکس
بله البته جوری که ایشون احساس نکنه شما قصد مداخله دارید
سلام.اقای دکترمیشه بگیدبرای دندون قروچه شبانه چه قرصی بهترین اثررومیتونه داشته باشه
اگه از استرس باشه بازم داروهای سروتونینی خوبن…ولی اگر علتهای دیگه داشته باشه باید شل کننده های عضلانی مصرف بشه مثل بنزودیازپینها…گاباها
سلام آقای دکترخسته نباشید من الان حدود ۴ساله پانیک دارم بعضی وقتا اظطراب شدید پیدامیکنم الان هم داروی الانزاپین ۲.۵نصف شبهامیخورم وشبی نصب فلوکسامین ۵۰به نظرتون این بیماری خوب شدنی هست ممنون
متاسفانه ی کم چسبندست.باید کنار بیایید باهاش
سلام ببخشید دکتر آیا انواع آلانزاپین مثل تدافارم zyprox فرقی با هم داره؟ یه آلانزاپین هم هست پیشوند نداره فقط آلانزاپین خالی هست ولی توی بازار نیست بیشتر همون تدافارم هست آیا فرقی با هم داره؟ کدومش بهتره؟
تدافارم یعنی شرکت تهران دارو…
سلام
مزاحم همیشگی هستم
بنده ۳۲ سالمه و درنوجوانی افسردگی داشته ام و سرم هم قبلا(۱۳ سال پیش) ضربه خورده و از همون شب باعث شد هشیاری بیش از حد داشته باشم و شنیدن صداها و حرفهای یی که توی طی روز شنیدم دوباره هنگام خواب در سرم خواب طبیعی رو ازم گرفته.
پنج سال پیش روانپزشک پس از تستهایی مثل mmpi تشخیص افسردگی سایکوتیک را برای من دادند.بتجویزش الانزاپین۵ و فلوکستین۲۰ مصرف میکنم.
بعد از پنج سال بارها امتحان کردم که اگه یک شب الانزاپین رو نخورم نمیتونم عمیق و منسجم بخوابم و بعد از یک هفته از قطع کردن فلوکستین هم نمیتونم خوش اخلاق و اجتماعی باشم.فلوکستین عارضه جانبی بیقراری و الانزاپین اضافه وزن ۳۵ کیلویی برام داشته اند.در نظر دارم دو سه روز آینده با مشورت دکترم این دو دارو رو با ملاتونین( که در من موثره)و اگه افاقه نکرد احیانا” زولپیدم بعلاوه ۵هیدروکسی تریپتوفان جایگذین کنم.ببینم شدنیه یا نه؟ شما هم نظرتون رو بفرمایید
سوال:آیا ممکنه دارو درمانیم مادام العمر باشه؟
(الآن میگه برو mri بگیر)
سلام .فقط پزشک خودتون میتونه کمک کنه و جواب سوالاتتونو بده.ما از راه دور خطا میکنیم در تشخیص.از ما نپرسید.تصمیم گیرنده شایسته فقط ایشونه نه ماها
سلام آقای دکتر
من داروي فلوکستين مصرف ميکنم.روزی ۴۰ میلی
درحال حاضر دکتر برای درمان بی اشتهایی الانزاپين تجویز کرده
روزی ۱/۴قرص۲/۵ میلی را مصرف میکنم..اما تمام روز را میخوایم چکار کنم.مصرفشو قطع کنم.
لطفا جّوآب بديد..
شاید بدنتون عادت کنه
سلام.دختری هستم ۱۸ساله.چندسالی میشه که اختلالات اضطرابی دارم ودرمان نکردم و امسال به دلیل اینکه کنکور دارم استرسمو دوچندان کرده به حدی که غذا نمیتونم بخورم یعنی احساس میکنم که مکانیسم غذا خوردنی که باید مغزم دستور بده ازکار افتاده و فقط زمانی میتونم کمی راحت غذا بخورم که تازه از خواب بلندشدم.چندروز قبل به روانپزشک مراجعه کردم و قرص الانزاپین برام تجویز کردن در صورتی که غذا نخوردن من بخاطر ترس از چاقی و تناسب اندام نیست.(البته علایم دیگری هم دارم که در صورت لزوم ذکر میکنم).بنظر شما تشخیص درست بوده با وجود اینکه یک هفته بعداز مصرف قرص خوب نشدم؟؟؟؟؟؟؟
خوبه ولی بهتره داروی اصلیتون یه قرص ضدافسردگی و اضطراب سروتونینی باشه و الانزاپین کمکی باشه نه اصلی
سلام اقای دکتر.من یک ماه هست به خاطر تنگی نفس زیر نظر پزشک الانزاپین۲/۵مصرف میکنم ایشون سه ماه تجویز کردن ویک سالی هم هست فلوکسامین ۵۰میخورم برای بی قراری ولی خشکی دهان بیدار شدن در اوج خواب و افکار خودکشی تو این ده روز اخیربه سراغم اومده ایا عوارض الانزاپین هست؟باید چکارکنم اقای دکتر؟پولم ندارم برم ویزیت!ممنون میشم راهنماییم کنید با سپاس
نه عوارض الانزاپین نیست.داروهاتون خوبن ولی بهتره دوزشون افزایش پیدا کنه
سلام دکتر.ببخشید دخترم سه سال داره بیش از حد پر تحرک و فضول.بعد از ۱۷ساعت بازی هنوز نمیخواد بخوابه.بعد از ۱۷ساعت که بخواد بخوابه سه ساعت بخوابه کاملا شارزه.ریسپریدن و کلونیدن دکتر تجویز کرد اما اولی دو ماه اثر کرد با دومی شبها دهانش خشک جیغ میکشید و در روز پرخاشگر.الان الانزاپین ۵نوشته.فوق العاده با استعداده این دارو روی استعدادش اثر داره؟؟
سلام بقول معروف باید بین بد و بدتر انتخاب کنید
سلام اقای دکتر من دست و صورتم از بچگی میلرزه و شکست شدیدی توی رابطه زناشویی خوردم.میخواستم بدونم االانزاپین واسه درمان لرزش چطور هست و بابت موضوع دوم چی؟یه دفعه نشه افسردگی ادم بگیره یا دپرس بشه؟؟؟
سلام فک نمیکنم لرزشو کاهش بده.اگر لرزش دست موروثی دارید داروهای مخصوصی براش وجود داره
برای موضوع دوم هم باید داروی ضد افسردگی بخورید مثل فلوکسامین یا سرترالین یا پاروکستین و….
سلام اقای دکترمامانم حدود ۲ساله قرصهای اعساب الانزاپین و فلوکسامین مصرف داره.الان دچاربی اشتهایی شدیدوبیقراریواصطراب شدیدو دل گیجه شدیدشده یجورایی دوقطبی شده .الان بنطرشماچیکاربایدکنه ایا قرصارو کناربزاره یا که همچنان ادامه بده؟؟؟؟؟
دل گیجه؟دوقطبی؟سوالتون واضح نیست
سلام.بعد دو هفته هنوز برادرم همان علائم را دارد.تو فکر ميره.دنبال مفاتيح و قرآن است.گاهى بعد خواندن مفاتيح گريه ميکنه.مفاتيح را از او گرفتيم با ما پرخاشگرى ميکنه.به شدت توى توهماتش است.دکتر الانزاپين را ۲تا ظهر ۲تا شب و قرص رهاکين تجويز کرده.آقاى دکتر بعد ۲ هفته برادرم هنوز بهبود پيدا نکرده.لازم است دکترش را عوض کنيم؟يا بياريمش تهران؟برادرم نياز به بسترى شدن دارد؟
سوالتون واضح نیست،ولی با شدت علایمی که میگید باید بستری بشه،تهران نیارید همونحا یا شهر نزدیک بستری کنید.بستری،فرقی با تهران تو کار روانپزشکی وجود نداره
سلام من از هفت ماه پيش دچار حملات پانيك و وسواس هاى فكرى شدم و بِنا به دلايلى هنوز نشده به دكتر برم اما سؤالم اينه الان وارد يه فاز جديد شدم احساس ميكنم در رؤيا هستم و همه چى خياليه و آدما خيالين و تو خيالات من اتفاقات داره ميفته بنظر شما اين بيمارى درمان داره؟
سلام بله در پانیک علایمی بنام مسخ شخصیت و مسخ واقعیت هم وجود داره
خواهش ميكنم بگيد اين مسخ واقعيت از بين ميره يا هميشگى هست؟
بله داروها برطرفشون میکنند
سلام آقای دکتر وقتتون بخیر,,سه روزه که الانزاپین به همران سرترالین تجویز شده برام صبح ها,,,بشدت خواب آلودم و نمیتونم کاری بکنم آیا میشه الانزاپین رو شب قبل خواب مصرف کرد؟؟و اینکه دوره مصرف الانزاپین معمولن چند ماهه هستش؟
خب کامل نخورید قرصهارو،فعلا یکچهارم بخورید بعد کم کم در عرض یکماه به یکدونه برسونید