اولانزاپین چیست و برای چه بیماریهایی تجویز میشود؟ آیا باعث چاقی میشود؟ دوز مناسب آن چقدر است و مهمترین عوارض اولانزاپین چیست؟
اولانزاپین یکی از داروهای ضدروانپریشی نسل دوم است که سالهاست در درمان برخی اختلالات جدی روانپزشکی استفاده میشود. برخلاف تصوری که گاهی در میان بیماران وجود دارد، تجویز اولانزاپین الزاماً به این معنا نیست که فرد «روانپریش» است؛ اما از طرف دیگر، نباید هر تجویزی از اولانزاپین را به معنای مناسب بودن آن برای اضطراب، وسواس یا افسردگی دانست.
اولانزاپین در درجه اول برای اسکیزوفرنی و مانیا یا اپیزودهای مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول کاربرد دارد و در درمان نگهدارنده دوقطبی نیز استفاده میشود. همچنین ترکیب اولانزاپین و فلوکستین برای برخی موارد افسردگی دوقطبی و افسردگی مقاوم به درمان اندیکاسیون دارد.
اولانزاپین چگونه اثر میکند؟
توضیح قدیمی و سادهشدهای که میگوید «اولانزاپین با کم کردن دوپامین مغز را آرام میکند» دقیق نیست.
اولانزاپین روی چندین سیستم انتقالدهنده عصبی اثر میگذارد و از جمله با مهار گیرندههای دوپامین D2 و سروتونین ۵-HT2A، فعالیت برخی مدارهای عصبی مرتبط با روانپریشی، خلق و رفتار را تعدیل میکند.
به همین دلیل اثر آن فقط به «کاهش دوپامین» محدود نمیشود.
اولانزاپین بیشتر برای چه بیماریهایی استفاده میشود؟
۱. اسکیزوفرنی
یکی از کاربردهای اصلی اولانزاپین درمان اسکیزوفرنی است؛ بهویژه برای علائمی مانند توهم، هذیان، آشفتگی و برخی اختلالات شدید در سازماندهی فکر.
درمان معمولاً با دوز مشخصی آغاز میشود و بر اساس پاسخ درمانی و عوارض تنظیم میشود.
۲. مانیا در اختلال دوقطبی
اولانزاپین از داروهای مؤثر در درمان اپیزودهای مانیا یا مختلط در اختلال دوقطبی نوع اول است و در برخی بیماران برای درمان نگهدارنده نیز استفاده میشود.
در مواردی نیز همراه با داروهایی مانند لیتیوم یا والپروات تجویز میشود.
۳. افسردگی مقاوم به درمان
اینجا یک نکته مهم وجود دارد که در نسخه قدیمی این مقاله نیاز به اصلاح داشت:
اولانزاپین بهتنهایی داروی استاندارد برای افسردگی مقاوم به درمان نیست.
ترکیب اولانزاپین + فلوکستین برای بزرگسالانی که به درمانهای مناسب ضدافسردگی پاسخ کافی ندادهاند، کاربرد دارد. همچنین این ترکیب برای اپیزودهای افسردگی مرتبط با دوقطبی نوع اول نیز استفاده میشود.
بنابراین اگر پزشکی اولانزاپین را در فرد مبتلا به افسردگی تجویز کند، باید دید با چه هدفی و در چه ترکیبی آن را تجویز کرده است.
۴. اضطراب و وسواس
اولانزاپین داروی اصلی درمان اضطراب یا وسواس فکری ـ عملی نیست.
با این حال، روانپزشک ممکن است در بعضی شرایط خاص و به صورت کمکی و خارج از اندیکاسیون اصلی از یک داروی ضدروانپریشی استفاده کند؛ برای مثال وقتی علائم شدید، پیچیده یا مقاوم به درمانهای معمول وجود دارد.
بنابراین نباید اولانزاپین را در کنار داروهای اختصاصی اضطراب و وسواس، یک درمان معمول و خط اول دانست.
۵. بیاشتهایی عصبی
اولانزاپین گاهی به صورت کمکی در برخی بیماران مبتلا به بیاشتهایی عصبی مورد استفاده قرار میگیرد؛ بهخصوص در شرایطی که افزایش وزن و کاهش اشتغال ذهنی بیمار با غذا و وزن هدف درمان باشد.
اما درمان اصلی بیاشتهایی عصبی همچنان بر بازگرداندن وضعیت تغذیهای، رواندرمانی تخصصی و مراقبت چندرشتهای استوار است. بنابراین نباید اولانزاپین را درمان اصلی این بیماری معرفی کرد.
دوز اولانزاپین چقدر است؟
دوز اولانزاپین به تشخیص، سن، وضعیت جسمی، حساسیت فرد به دارو و داروهای همزمان بستگی دارد.
در بزرگسالان مبتلا به اسکیزوفرنی، دوز شروع معمول طبق برچسب دارویی میتواند ۵ تا ۱۰ میلیگرم یک بار در روز باشد و دوز هدف معمول ۱۰ میلیگرم در روز است.
در مانیا، دوز شروع بزرگسالان معمولاً ۱۰ یا ۱۵ میلیگرم در روز است و در صورت استفاده همراه با لیتیوم یا والپروات، دوز شروع معمول ۱۰ میلیگرم است. در ترکیب با فلوکستین نیز دوز آغازین متفاوت است.
این اعداد برای اطلاع عمومی هستند و به هیچ عنوان به معنای توصیه به شروع یا تغییر دوز توسط بیمار نیستند.
آیا اولانزاپین باعث چاقی میشود؟
بله؛ افزایش وزن یکی از مهمترین نقاط ضعف اولانزاپین است.
اولانزاپین در مقایسه با بسیاری از داروهای ضدروانپریشی میتواند اشتها و وزن را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و با افزایش قند خون و چربیهای خون همراه باشد.
بنابراین مسئله فقط «چاق شدن» نیست. در بعضی افراد، درمان میتواند با افزایش خطر اختلال قند خون، دیابت و مشکلات متابولیک همراه شود.
به همین دلیل، وزن و وضعیت متابولیک بیمار باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد. این موضوع در نوجوانان اهمیت بیشتری دارد، زیرا احتمال افزایش وزن و اختلال چربی خون در آنها بیشتر گزارش شده است.
مهمترین عوارض اولانزاپین
عوارض احتمالی بسته به فرد و دوز مصرفی متفاوت است، اما مهمترین موارد عبارتاند از:
– خوابآلودگی و احساس سنگینی
– افزایش اشتها
– افزایش وزن
– خشکی دهان
– یبوست
– سرگیجه و افت فشار هنگام تغییر وضعیت
– خستگی
– بیقراری در برخی افراد
– افزایش قند خون
– افزایش چربی خون
– اختلالات قاعدگی یا افزایش پرولاکتین در برخی افراد
– اختلالات حرکتی مانند پارکینسونیسم، آکاتیزی یا در مصرف طولانیمدت، دیسکینزی دیررس
عوارض شدید و نادر نیز وجود دارند؛ از جمله سندرم نورولپتیک بدخیم، تشنج، برخی واکنشهای شدید حساسیتی و اختلالات خونی. بنابراین در صورت بروز علائم غیرمعمول و شدید، ارزیابی پزشکی ضروری است.
آیا اولانزاپین قند خون را بالا میبرد؟
این یکی از مهمترین نکاتی است که هنگام تجویز اولانزاپین باید در نظر گرفته شود.
در فردی که از قبل چاقی، دیابت، پیشدیابت، چربی خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماریهای متابولیک دارد، پزشک باید این خطر را در انتخاب دارو و برنامه پایش در نظر بگیرد.
به همین دلیل، بررسی وزن، فشار خون، قند خون یا HbA1c و چربیهای خون قبل و در طول درمان اهمیت دارد.
اولانزاپین و خوابآلودگی
خوابآلودگی از عوارض نسبتاً شایع اولانزاپین است و برای بعضی بیماران ممکن است در روزهای اول شدیدتر باشد.
همین ویژگی گاهی باعث میشود بیمار احساس کند «ذهنش آرامتر شده»، اما نباید آرامشدن ناشی از خوابآلودگی را با درمان کامل بیماری یکی دانست.
اگر خوابآلودگی شدید باشد، پزشک میتواند زمان مصرف یا دوز دارو را بررسی کند.
آیا اولانزاپین پرولاکتین را بالا میبرد؟
اولانزاپین میتواند در برخی افراد باعث افزایش پرولاکتین شود، هرچند افزایش پرولاکتین معمولاً از مشکلات برجستهتر آن نسبت به برخی داروهای ضدروانپریشی دیگر نیست.
در صورت بروز علائمی مانند اختلال قاعدگی، ترشح شیر، کاهش میل جنسی یا اختلالات جنسی، بررسی این موضوع میتواند لازم باشد.
آیا اولانزاپین اعتیادآور است؟
اولانزاپین مانند مواد مخدر یا داروهایی مانند بنزودیازپینها، دارویی با الگوی معمول اعتیاد و وابستگی رفتاری محسوب نمیشود.
اما این به معنی آن نیست که میتوان آن را خودسرانه قطع کرد.
قطع ناگهانی دارو میتواند با بیخوابی، بیقراری، تهوع، بازگشت علائم و در برخی بیماران افزایش خطر عود بیماری همراه شود. کاهش دوز باید با نظر پزشک و معمولاً به شکل تدریجی انجام شود.
سالمندان مبتلا به دمانس؛ یک هشدار مهم
اولانزاپین برای درمان روانپریشی مرتبط با دمانس در سالمندان تأیید نشده است.
داروهای ضدروانپریشی در سالمندان مبتلا به روانپریشی ناشی از دمانس با افزایش خطر مرگ همراه هستند و خطر حوادث عروق مغزی مانند سکته نیز مطرح است. به همین دلیل این موضوع در برچسب دارویی به صورت هشدار جدی درج شده است.
بنابراین عبارت قدیمی «خطر مینیسکته» بهتر است با مفهوم دقیقتر حوادث عروق مغزی مانند سکته و TIA جایگزین شود.
اولانزاپین در بارداری و شیردهی
این تصور که «اولانزاپین در بارداری مطلقاً ممنوع است» بیان دقیقی نیست.
در بارداری باید فایده ادامه درمان در برابر خطرات احتمالی برای مادر و جنین سنجیده شود. مصرف داروهای ضدروانپریشی در اواخر بارداری نیز میتواند با علائم حرکتی یا علائم قطع/سازگاری در نوزاد همراه باشد.
بنابراین تصمیم درباره ادامه یا تغییر دارو در دوران بارداری باید با روانپزشک و متخصص زنان انجام شود و قطع خودسرانه دارو نیز میتواند خطرناک باشد.
سیگار و اولانزاپین
یک نکته کمتر شناختهشده این است که سیگار میتواند متابولیسم اولانزاپین را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین اگر فردی که اولانزاپین مصرف میکند، مقدار سیگار کشیدن خود را به شکل قابل توجهی کم کند یا ترک کند، بهتر است پزشک را در جریان بگذارد؛ زیرا ممکن است سطح دارو و در نتیجه عوارض آن تغییر کند.
قبل و هنگام مصرف اولانزاپین چه چیزهایی باید بررسی شود؟
در شروع درمان، بسته به شرایط بیمار، معمولاً توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
– وزن و شاخص توده بدنی
– فشار خون و وضعیت قلبی ـ عروقی
– قند خون یا HbA1c
– چربی خون
– سابقه دیابت و بیماریهای متابولیک
– عوارض حرکتی
– وضعیت پرولاکتین در صورت وجود علائم
– سایر داروهای مصرفی
– وضعیت تغذیه و فعالیت بدنی
در طول درمان نیز وزن و آزمایشهای متابولیک باید به صورت دورهای پیگیری شوند.
خوب و بد اولانزاپین چیست؟
اگر بخواهیم بسیار ساده بگوییم، نقطه قوت اولانزاپین اثر درمانی آن در بیماریهای شدید روانپزشکی، بهخصوص اسکیزوفرنی و مانیا است؛ نقطه ضعف مهم آن نیز بار متابولیک، افزایش وزن و خوابآلودگی است.
بنابراین سؤال درست این نیست که:
«اولانزاپین داروی خوبی است یا بد؟»
سؤال درست این است:
«برای این بیمار، با این تشخیص، این شرایط جسمی و این سابقه درمانی، آیا فایده اولانزاپین از خطرات آن بیشتر است؟»
ممکن است برای یک بیمار، اولانزاپین یکی از مؤثرترین داروهای ممکن باشد و برای بیمار دیگری، به دلیل چاقی، دیابت یا عوارض شدید، انتخاب مناسبی نباشد.
به همین دلیل، اولانزاپین دارویی نیست که بتوان آن را بر اساس تجربه یک دوست، یک کامنت اینترنتی یا توصیه داروخانه شروع یا قطع کرد.
انتخاب دوز، ترکیب دارویی و مدت درمان باید بر اساس تشخیص و شرایط اختصاصی هر بیمار توسط روانپزشک انجام شود.
سلام
۴سال پیش برادرم به دلیل برق گرفتگی به کما رفت و پس از ۵روز چشمهاشو باز کرد و آروم آروم بعد از چند روز هوشیار شد
۴۵ دقیقه سی پی آر و ایست قلبی هم داشته
الان خدارو شکر از نظر جسمی سالمه
ولی الان دچار بدبینی شده همش به برادرم شک داره و یه وقتا حرفایی می زنه که اتفاق نیفتاده
عصبی میشه
دکتر بردیمش این قرص رو دادن
تورو خدا بگید چی کار کنیم
خوبه این قرص انشالا پارانویید بودنشو درمان میکنه
سلام.من از سال ۷۴ تا ۸۳ بیماری دوقطبی داشتم.از دارو گرفته تا ۸ جلسه شوک هم طی کردم. از سال ۸۳ تا ۹۲ بدون دستور پزش داروهایم را قطع کردم.متاسفانه در سال ۹۲ بدلیل مشکلاتی که در محیط کارم پیش امد بیماری ام دوباره عود کرد.فعلا ۴ سال هست که دوباره دارو مصرف می کنم.(البته بدلیل اینکه از عوارض این دارو ها خسته شده ام دوباره چند روزی هست که این دارو ها را هم قطع کرده ام).در این چند مدت لیتیوم۳۰۰-لاموتریژین۱۰۰-ولبان۱۵۰-پرفنازین-تریفن-پرانول۲۰-بی پریدین-الانزاپین و … مصرف می کردم. مشکل اصلی من خواب من هست که اصلا خوابم نمی برد. و به همین دلیل نظم کاری من کاملا بهم ریخت و مجبور به درخواست بازنشستگی پیش از موعد شدم.با هر دارویی این مشکل برطرف نشد.مشکل خیلی حادی که فعلا دارم این هست که بعضی مواقع که خوابم می برد بعد از یکی دو دقیقه با حالت وحشت و ترس از مرگ از خواب پا میشم و با ضطراب کمی قدم می زنم و یه چیزی میخورم تا حالم عادی شود.واقعا از زندگی خسته شده ام و کاملا بی حوصله و نگران و نا امید از وضعیت فعلی هستم.پیش چند دکتر فوق متخصص هم رفته ام.۷ سال پیش دکتر قربانعلی اسدالهی فوق متخصص روانپزشکی اصفهان و … که البته فایده ای هم نداشته است.به نظر شما من باید چکار کنم؟ از راهنمایی شما بسیار متشکرم.
خب بهر حال باید بین داروهاییکه به sedutive hypnoticمعروفن یکیشون برای شما انتخاب بشه…حالا یا. کلونازپام یا ترانکوپین یا لارگاکتیل و….
با سلام مجدد.اینها را هم مصرف کرده ام.حدود ۱۰نوع قرص خواب برای من تجویز شد که هیچ کدام موثر نبود.
من چیز جدیدی ندارم خدمتتون عرض کنم
به کلینیک خواب بیمارستانها مراحعه کنید
سلام بنده طیف دوقطبی وسابقه خانوادگی دوقطبی داریم, الان الانزاپین ولیتیوم و…..
مصرف میکنم با اینکه ۲۷ سالمه وازمایشاتم سالمه ولی از ۱۷ سالگیوفشارخون داشتم ودرمان رو پی نگرفتم, الان اینقدی بالاست که میره ۱۹ رو ۱۰ الان روانپزشکم روزی یک عدد ۸۰ نوشتن برام گفتن باید دارویی باشه با لیتیوم تداخل نداشته باشه سرخود حدرد دوهفته هستش روزی دوتاچ۱۶۰ میل با دونصف متورال میخورم واومده رو ۱۳ یا ۱۲ سوالم اینه جایی خوندم داروهایی شبیع املودیپین تو دراز مدت باعث اختلال دوقطبی در فرد سالم میشه واینکه اگر من مصرف کنم دوقطبیم وخیم میشه؟
خب از داروهای دیگه برای فشار استفاده کنید. داروهای زیادی هست
سلام آقای دکتر
بنده در کودکی به دلیل تشنج دچار لکنت زبان شدم چند هفته پیش یکی از متخصصین مغز و اعصاب نصف قرص الانزاپین ۲/۵ رو روزانه برای درمان لکنت تجویز کردند که تقریبا بسیار هم تاثیر خوبی داشته . لطف بفرمایین نظر خودتون رو درباره این تجویز بفرمایید. ممنون
بله خیلی خوبه
فقط وزنتونو بپایید
سلام آقای دکتر
بخاطر پانیک دو ماهه شبی یک عدد الانزاپین ۲/۵ میخورم الان کمی شکمم بزرگ شده آیا با ورزش و رعایت کردن تغذیه درست میشه یا از عوارض قرصه مرسی از راهنماییتون.
این قرص خیلی چاق کنندست
سلام.ممنون .خیلی خوب بود.از دست اندرکاران وبسایت به این خوبی سپاسگزارم
سلام اقای دکتر من به دلیل افسردگی، اضطراب و کاهش وزن، اس سیتالوپرام۱۰، ایمی پرامین۲۵ و زیپروبایوکس۲/۵ می خورم ولی نگران افزایش وزنم هستم، می خواستم بدونم با خوردن زیپروبایوکس هر ماه چند کیلو اضافه می شه؟ و اینکه این قرص، با افزایش اشتها باعث چاقی می شه یا خود قرص چاق کننده اس؟ ممنون.
همینحوری که نمیشه .باید ببینید اصلا دکترتون صلاح میدونه یا نه….والا ممکنه افسرده تر بشی
تخت نظر پزشک این دارو ها رو می خورم. سوال منو درباره چاقی زیپروبایوکس جواب ندادین.ممنون
خب اگر صلاح بدونه ایشون براتون مینویسه دیگه
سلام روزی ۵ میل الانزاپین مصرف میکنم ومتاسفانه فقط ۸ ساعت دووم میاره خواهرم روزی دوتا ۵ میل مصرف میکنه به خاطر دوقطبی شدید برادر کوچکم ۲/۵ مصرف کته به خاطر استرس واضظراب وخوبه براشون من میتونم پزشکم روزی دو عدد ۵ با لاموتریژین مصرف کنم طبق نظر پزشک چاقی واینا ندارم باهاش اتفاقا وزن کم میکنم به خاطر استرس وورزش,ساعت اول مصرف الانزاپین اینقد خوبه انگار استخونام نرم میشن دلیلش چیه ادامه پیدا نمیکنه روز بعدش واسترس دارم
قرص خوبیه بگید دوزشو براتون تنظیم کنن
سلام آقای دکتر خسته نباشید من شب ها الانزاپین ۲.۵ میخورم و هر روز صبح هم به خاطر خواب آلودگیم مدافینیل ۱۰۰ عوارض نداشته باشن باهم ؟؟
سلام آقای دکتر
مادر من(۵۲) چند ماهه بود ک حس میکرد افرادی قصد آسیب زدن به ما رو داره و همچنین همسایه ما (ک زیاد آدمای سالمی نیستن) قصد تهدید به مامانم و خراب کاری در کشور رو داره
مثلا اگه پنچرشون باز بود مادرم دلشوره میگرفت ک اونا برای علامت و تهدید من پنچرشون باز میکنن و ما هرچی انکار میکردیم میگفت شما نمیدونید، یا اخبار خیلی گوش میداد
وقتی بردیمش پیش روانپرشک بهش قطره هالوپریدول ۲ میلی شبی ۵ قطره و قرص دی والپروئکس ۵۰۰ شبی ۱ داد و گفت ماه دیگه دوباره مراجعه کنید
و خیلی بهتر شد، و حساسیتش خیلی کتر شد
حالا دوباره به روانپزشکش مراجعه کردیم دپاکین ۵۰۰ (شبی یک و نصفی) و الانزپین ۵ ( شبی ۱ ) تجویز کرده و تشخیصش دو قطبی هست
اما وقتی میخوره خوابش زیاد شده و وقتی هم بیداره خواب آلود هستش
میخواستم شما راهنمایی کنید؟ آیا قرصی جایگزین نیس ک خواب آلودگی رو نداشته باشه؟
ممنونم
اره خوبن.تنظیم دوز بشه خواب الودگی نداره
فقط مراقب چاقی باشید
افسردگی دوقطبی دارم لیتیوم ۳۰۰ روی دوعدد سرترالین ۲۵ روزی یک عدد الانزاپین ۲/۵ روزی دو عدد لاموتریژین فعلا یک ۲۵ داده بعد یک ماه بشه ۵۰، سه روزه دارو هارو مصرف میکنم هنوز اثری ندیدم الان با ۴ میل کلونازپام در ۳ وعده یه ادم عادی میشم
عالیه،تو همین خط برو جلو
آخه آقای دکتر دوست دارم یه کم دیگه چاق شم. چون روحیه ام عالی شده. مگه عوارض دیگه ای داره الانزاپین که قطع کنم. من از لاغری خیییلی رنج میبردم. الان عالی شدم. دوست دارم ادامه بدم.
در ضمن می خواستم به دوستایی که از مصرف قرص اعصاب میترسن بگم که من با مصرف قرص پانیک اتک شدیدم از بین رفت. الان کاملا خوب شدم. ممنونم
خب هروقت ب وزن مطلوب رسیدی بزارش کنار
سلام. آقای دکتر مهربون
من الانزاپین ۲.۵ نصفش رو شبها میخورم و سرترالین ۵۰ صبح. خیییییلی لاغر بودم و با مصرف قرص ها ۷ کیلو چاق شدم که بیش از حد خوشحالم کرده و حتی افسردگیم بهتر شده. تا کی الانزاپین بخورم. نمی خوام قطع کنم. می ترسم دوباره لاغر شم. آیا دو سال بخورم ایرادی داره؟؟؟من پانیک داشتم که با مراجعه به پزشک و مصرف قرص خوب خوب شدم. زنده باد زندگی
اره ولی مراقب باشید افزایش وزن دردسرساز نشه،شاید قابل برگشت نباشه
بخواهید که کم کم براتون قطعش کنن الانزاپینو
سلام آقای دکتر
خانمی ۴۱ ساله هستم در حال نوشتن رساله دکتری. چند ماه پیش متوجه شدم پسرم که بعد از جدایی من از همسر سابقم با پدرش زندگی می کرد و در پنج سال اخیر کاملا از من دوری می کرد دچار اعتیاد شده این مسئله طوری روح و جسم مرا متاثر کرد که به انزوا گریه های شدید ناامیدی محض احساس گناه و تقصیر تمایل شدید به مرگ و …در مجموع تمام مسیر زندگیم را خطا و اشتباه می بینم تصمیم جدی به کناره گیری از کار و تحصیل گرفتم چون همه چیز به نظرم پوچ و بیهوده می آید سرانجام هفته گذشته به روانپزشک مراجعه کردم و ایشان قرص الانزاپین ۲.۵ و آسنترا ۵۰ و ماپروتیلین ۲۵ تجویز کردند. فردای اولین شب مصرف به حدی خواب آلود و سنگین بودم که نتوانستم سر کار حاضر شوم لذا دیگر الانزاپین نخوردم و تا حدودی عوارض ایجاد شده رفع شد لطفا راهنمایی کنید که مصرف آسنترا به تنهایی می تواند مرا به زندگی عادی برگرداند یا خیر؟
بله خیلی زیاده اینهمه دارو،اسنترا بخورید همراه با ی آرامبخش سبکتر
سلام افسردگی یکپارچه دارم کافیه ضدافسردگی مصرف کنم فورا خشمگین و عصبی وبد حال میشم پزشک گفتن دوقطبی هستی والپروات, لیتیوم, تگرتول مصرف کردم بی نتیجه رحال خرابی, لاموتریژین عالی ولی مشکلات خاص خودش, چه داروهایی هستن شبیه لاموتریژین باشن یعنی برا افسردگی دوقطبی باشن
همینایی که خودت نام بردی